Nieuw Egypte bemoeilijkt bestand

Egypte is geen constructieve bemiddelaar meer. Voor president Sisi is Hamas een verlengstuk van zijn eigen vijand, de Moslimbroederschap. Maar Egypte controleert de grens met Gaza en moet dus deel uitmaken van een oplossing.

Ondanks intensief diplomatiek overleg is er nog geen wapenstilstand tussen Israël en Hamas. De pogingen een bestand te sluiten worden gefrustreerd door de tweespalt in de Arabische wereld. Het ontbreekt aan een neutrale bemiddelaar die genoeg invloed heeft op beide partijen. Ondertussen is het dodental van de oorlog in Gaza opgelopen tot 757 Palestijnen en 35 Israëliërs.

Egypte speelt een cruciale rol bij de onderhandelingen, net als bij de vorige Gaza-oorlog in 2012. Maar destijds was Mohammed Morsi van de Moslimbroederschap nog president. Zijn onderhandelaars spraken met Israël én wisten Hamas, de Palestijnse tak van de Moslimbroederschap, over te halen akkoord te gaan met de voorwaarden van het bestand. De Amerikaanse regering was achteraf erg tevreden over Morsi’s constructieve opstelling.

Twee jaar later is alles anders. Onder president Sisi is Egypte geen neutrale bemiddelaar meer. Sinds de militaire coup tegen Morsi zijn de verhoudingen met Hamas danig verzuurd. Sisi beziet het conflict in Gaza door het prisma van zijn eigen strijd tegen de Moslimbroederschap en beschouwt Hamas als een terroristische organisatie. Vorig jaar sloot Egypte de grensovergang met de Gazastrook en vernietigde het de smokkeltunnels, waardoor Hamas in geldnood kwam.

Daarentegen is er nauwe samenwerking en coördinatie tussen Egypte en Israël. Ze deden vorige week een voorstel voor een wapenstilstand, dat door Hamas werd afgewezen omdat het niet was geconsulteerd. Eén Hamas-functionaris zei dat de beweging via de media hoorde van het voorstel. „Iedereen wil dat we eerst een bestand accepteren en dan pas gaan onderhandelen over onze rechten”, zei Hamas-leider Khaled Meshal woensdag in een toespraak vanuit zijn ballingsoord Qatar. „Wij verwerpen dat.”

Wat betreft de voorwaarden voor een bestand eist Hamas allereerst een einde aan de blokkade van de Gazastrook, zei Meshal. Een andere eis die op tafel zou liggen, is de mogelijkheid om de salarissen van 45.000 ambtenaren te betalen. Dat zou door Israël worden tegengehouden. Ook wil Hamas de vrijlating van Hamas-leden die in ruil voor de Israëlische militair Gilad Shalit waren vrijgelaten, maar die vorige maand weer zijn opgepakt na de moord op drie Israëlische jongens op de Westelijke Jordaanoever.

Turkije en Qatar probeerden van de mislukte Egyptische bemiddeling gebruik te maken door met een eigen voorstel te komen. Dat verwijst wél naar een einde aan de blokkade van Gaza en stelt dat de VS erop toezien dat Israël zijn afspraken nakomt, en niet Egypte. De VS wilden het voorstel aanvankelijk een kans geven, aangezien Qatar invloed kan uitoefenen op Hamas, maar dit werd door Egypte en Israël getorpedeerd.

Turkije en Qatar wisten dat hun voorstel weinig kans maakte, want de uitvoering is afhankelijk van Egypte dat de grensovergang met Gaza controleert. Het was dan ook vooral bedoeld om Egypte dwars te zitten. Beide landen sympathiseren met de Moslimbroederschap en hebben sinds de staatsgreep tegen Morsi een erg slechte relatie met Egypte.

Dus richten de onderhandelingen zich nu op het Egyptische voorstel, dat volgens de VS de basis moet vormen voor een bestand. Maar onder de huidige voorwaarden kan Hamas er niet mee akkoord gaan. De oorlog heeft gezorgd voor een opleving van Hamas’ populariteit, maar dat is van korte duur als de leefomstandigheden in de Gazastrook niet verbeteren. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry, die in de regio is, probeerde het voorstel aan te passen. Maar Egypte weigerde.

Wel zou Egypte bereid zijn de grensovergang met Gaza te openen, op voorwaarde dat die wordt gecontroleerd door de presidentiële garde van Abbas. Maar daar wil Hamas vooralsnog niet aan, ook al heeft het vorige maand een eenheidsregering gesloten met Fatah. Ook zou Abbas een faciliterende rol kunnen spelen bij het overmaken van geld naar Gaza voor de salarissen van ambtenaren.

Naarmate het conflict voortduurt en het aantal burgerdoden in Gaza stijgt, zal de druk toenemen op Egypte en Israël om concessies te doen. Gisteren kwamen volgens Palestijnse bronnen vijftien mensen om het leven toen Israël een school raakte die door de Verenigde Naties als schuilplaats voor vluchtelingen werd gebruikt. VN-mensenrechtencommissaris Navi Pillay zei eerder dat er een „grote mogelijkheid” bestaat dat Israël oorlogsmisdaden begaat.