Na vlucht MH17 is de chaos beheersbaar

Nederland heeft zijn nationale rouwproces voorbeeldig doorgemaakt en voltooid. Het westelijk bondgenootschap heeft zich niet in een nieuwe vorm van appeasement verstrikt, maar heeft Moskou laten weten dat het op krachtige tegenmaatregelen kan rekenen. De tragedie heeft de publieke opinie en de politieke leiders in Europa duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar hier de vrede is. Sinds de annexatie van de Krim en het uitbreken van de burgeroorlog in Oekraïne wordt Moskou er steeds sterker van verdacht te werken aan territoriale expansie. Door een tragisch ongeluk of een misdadige opzet – dat weten we niet – naderen de tegenstellingen een uitbarsting. Is er enige kans op een gang van zaken die aan honderd jaar geleden doet denken? Niemand wilde de Grote Oorlog. Op 28 juni 1914 pleegde Gavrilo Prinzip in Sarajevo zijn moord op aartshertog Franz Ferdinand van Oostenrijk. Binnen enkele weken was Europa verwikkeld in de fatale verwoesting. In september 1938 werd door Chamberlain en Daladier in München met Hitler het akkoord over Sudetenland bereikt. Tsjechoslowakije moest het gebied aan nazi-Duitsland afstaan. Chamberlain sprak de woorden ‘peace for our time’, later een formule voor capitulatie bij voorbaat, ingegeven door lafheid.

Andere historische gebeurtenis. Op 9 mei 1948 pleegde premier Klement Gottwald in Praag zijn communistische staatsgreep. Daarmee was feitelijk de Koude Oorlog begonnen. Maar een volgende alles verwoestende oorlog tussen de supermachten werd vermeden, dankzij de kernbewapening waarvan het gebruik tot verwoesting van de beschaving had kunnen leiden. En verder is in de loop van de Koude Oorlog een systeem van onderhandelingen tot ontwikkeling gekomen, bestaande uit topconferenties met in het uiterste geval van nood de Rode Telefoon, de directe verbinding tussen het Witte Huis en het Kremlin. In 1989 kwamen we tot de conclusie dat het had gewerkt. Geen volgende wereldoorlog. En nu, binnen een week na het neerschieten van het Maleisische verkeersvliegtuig, blijkt tot onze verrassing dat we ons opnieuw bevinden in een sfeer en een gebied van snel oplopende internationale spanningen en niemand vat heeft op de ontwikkeling daarvan. Onvermijdelijk zullen ook weer scholen van strategisch denken ontstaan waarvan de vertegenwoordigers hun probate oplossing propageren. De uitersten zijn aan de school van de volhardende diplomatie en die van de harde hand. Een voorbeeld daarvan geeft de Franse filosoof Bernard-Henri Lévy in de International New York Times van 24 juli. ‘Poetins misdaad, Europa’s lafheid’ luidt de kop. Lévy gaat ervan uit dat Poetin regelrecht voor de ramp verantwoordelijk is, dat met zijn instemming de Oekraïense separatisten dat vliegtuig hebben neergeschoten en aan het roven en plunderen zijn geslagen. Hij is niet beter dan Gadaffi met wiens instemming in 1988 vlucht 103 boven Lockerbie werd neergeschoten, met dezelfde fatale gevolgen. En wat doet het Westen? Niets! De Fransen bouwen oorlogschepen voor Moskou en daar gaan ze gewoon mee door. De westerse landen zijn als de dood voor het verlies van orders en het risico dat Poetin de uitvoer van gas zal stopzetten. De geest van München is terug. Peace for our time.

Wat Lévy laat zien is geen voorstel tot uitvoerbare politiek maar opruiing. Het Westen stuurt een onderzoekscommissie naar de rampplek waarbij het de bedoeling is dat gewapende leden van de strijdkrachten van dit gezelschap deel zullen uitmaken. Op de plaats van de ramp heerst chaos. De kans op incidenten is groot. Ieder incident draagt het risico van een plaatselijke escalatie in zich. Door de manier waarop dit ingewikkelde probleem wordt aangepakt, blijft het redelijk beheersbaar. Meer kunnen we onder deze omstandigheden niet willen.