Mediastrijd in Hongarije gaat steeds een stapje verder

Als protest tegen de overheid is RTL, de grootste commerciële zender van Hongarije, van realityshows overgestapt op nieuws tegen de regering-Orbán.

‘Dat is mijn nieuwste entertainmentshow: het journaal.” Dirk Gerkens, topman van RTL Klub, wijst naar een tv-scherm op het terras van Hotel Kempinski in Boedapest. De spannendste uitzending van Hongarije’s grootste commerciële zender is niet langer een realityshow of verborgen camera-programma, maar het avondnieuws dat zich tegen de regering van Viktor Orbán keert.

Sinds kort maken de gebruikelijke faits divers in het nieuwsbulletin van RTL Klub plaats voor uitgebreide verhalen over hoe de burgemeester van Orbáns thuisstad Felcsut in de afgelopen jaren één van de rijkste mannen van Hongarije werd of gaat het over het communistische spionageverleden van een nieuwe staatssecretaris.

Dag na dag rijgen de nieuwslezers de voor de regering onwelgevallige items aaneen. Voor de grote groep Hongaren die niet trouw de veel kleinere regeringskritische media volgen, moet het een aparte ervaring zijn. De naar RTL Klub-normen verrassende nieuwe aanpak stuwt de kijkcijfers in ieder geval omhoog, aldus Gerkens. En, zei RTL-nieuwschef Robert Kotroczo dinsdag in een gesprek met buitenlandse journalisten, „we krijgen veel respons. Tijdens het journaal sturen kijkers ons e-mails met verhalen.” Waarom bracht de zender dan niet eerder dit soort journaals? Het heeft er alle schijn van dat de omslag in het redactiebeleid een reactie is op een manoeuvre van de Fidesz-regering.

Iets meer dan een maand geleden vernam RTL dat het, dankzij jaarlijkse advertentie-inkomsten boven de 20 miljard forint (64,5 miljoen euro), in de bovenste 40 procent-schaal van een nieuwe progressief opgebouwde reclamebelasting zou belanden. Het dochterbedrijf van het Duitse mediaconcern Bertelsmann voelde zich aangevallen door de regering. „Ze willen ons onteigenen en uit de markt duwen”, zegt Gerkens, die er op wijst dat RTL „het laatste grote onafhankelijke mediabedrijf in Hongarije is.”

Toch heeft het aangepaste nieuwformat „niets te maken met een gevecht”, aldus Kotroczo. Zijn station liet tevoren ook al politiek nieuws aan bod, zei hij. „Het verschil is dat we nu dieper gaan.” De reden: RTL stelde pas recent vast dat er interesse was op de markt voor politiek nieuws.

Hongaarse politici én journalisten zijn verenigd in hun scepsis over die uitleg. Antal Rogan, fractieleider van regeringspartij Fidesz, verklaarde tegenover staatspersbureau MTI: „Dit in Luxemburg gevestigde miljardenbedrijf heeft de grootste winsten gemaakt op de advertentiemarkt in de afgelopen jaren en nu gebruikt het zijn journaal als een politieke knots omdat het geen advertentiebelasting wil betalen.” Jánós Lázár, Orbáns stafchef, verklaarde aan zakenkrant Napi Gazdaság dat RTL Hongarije behandelt als ‘een kolonie’. Journalist András Földes hanteert op nieuwswebsite index.hu een meer cynische kijk. Hij merkt op dat RTL zich „slechts wanneer het gewurgd wordt, begint te gedragen zoals de vrije media zich standaard zouden moeten gedragen.”

Hoe dan ook, met de confrontatie tussen regering en RTL is een nieuw stadium bereikt in een mediastrijd die woedt sinds Fidesz in 2010 aan de macht kwam. Sindsdien breidde de invloed van de partij zich stelselmatig uit, zowel bij de staatsomroep en regulatie-instanties als in de commerciële media. Nadat Fidesz in april werd herverkozen, ontstond al vlug verse consternatie. In juni stapte hoofdredacteur Gergo Sáling van nieuwswebsite Origo.hu op, „in wederzijdse overeenkomst” met het management, net nadat zijn website een stuk gepubliceerd had over de exorbitante hotelrekeningen van stafchef Lázár.

Zowel Lázár als Origo ontkenden politieke inmenging in het redactiebeleid, maar vele van Sálings collega’s dienden hun ontslag in en enkele honderden mensen trokken uit protest de straat op in Boedapest. Uiteindelijk verdampte de ophef weer zonder grote repercussies voor de regering. Dat zou ditmaal anders kunnen uitdraaien. Met mediagigant Bertelsmann heeft ze plots een erg machtige tegenstander voor zich. CEO Gerkens merkt op dat zijn bedrijf over een stevig leger advocaten en veel geduld beschikt: „we zijn hier om te blijven.”