Column

Kiest u voor sociaal gedrag of lage prijzen?

Ikea had een beter verhaal met zijn maatschappelijk jaarverslag dan Shell, was m’n als recensie verpakte column van een maand of drie geleden. Ikea deed een doeltreffender beroep op z’n eigen 135.000 werknemers en zijn miljoenen consumenten. Daarom kreeg Ikea een hoger cijfer dan het milieuverslag van Shell.

Iedereen, inclusief Ikea zelf, heeft een rol te spelen om de verwachte tekorten aan grondstoffen en de klimaatverandering aan te pakken en mensen een good quality of life te bieden, hield directievoorzitter Peter Agnefjäll ons voor.

Tegenover dit verhaal zette de Volkskrant vorige week een ander verhaal. De FNV is kwaad. De Volkskrant: „Ikea laat zijn Nederlandse winkels bevoorraden door een Belgische transporteur. Die besteedt de ritten uit via een Slowaakse dochteronderneming, die een Slowaaks uitzendbureau inschakelt dat Slowaakse vrachtwagenchauffeurs levert.” Op papier klopt de constructie, schrijft de krant, maar in de praktijk worden regels overtreden, zoals onderbetaling van de chauffeurs en het negeren van de verplichte rusttijden. De FNV heeft bij de inspectie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu een klacht ingediend.

Is dit een misstand? Is de klacht een volgende poging om bekende, populaire en hoogaangeschreven namen (‘A-merken’) op de korrel te nemen?

Goedkoop personeel aantrekken en zo de kostprijs van je producten verlagen oogt als een win-win-winsituatie. De Slowaakse chauffeurs hebben werk en krijgen een loon inclusief toeslagen dat ze anders waarschijnlijk niet krijgen. De klanten van Ikea, en mogelijk bent u een van hen, zijn tevreden met het prijsvoordeel dat voortvloeit uit de lagere lonen. De gemeenten met Ikea-winkels zijn blij: bedrijvigheid, banen, onroerendezaakbelasting. De eigenaar van Ikea, een charitatieve stichting, is tevreden.

Voor één groep is de Belgisch-Slowaakse constructie natuurlijk een hard gelag: Nederlandse chauffeurs en transportbedrijven. Zij zijn hier de grote verliezers. Voor hen is het niet de good quality of life waarvoor Ikea-chef Agnefjäll zich inzet. De chauffeurs staan symbool voor de verliezers van de Europese Unie en de open markt. Meer concurrentie, ook op arbeidsvoorwaarden, zorgt voor lagere prijzen van goederen en diensten. En dat zorgt op zijn beurt voor akelige keuzes voor werknemers: blijven werken tegen slechtere lonen, pensioenen of andere voorwaarden of anders... werkloos. Politieke winnaars zijn de flankpartijen, de PVV en de SP. In theorie zorgt de concurrentie ook voor extra groei en dus extra banen, maar van economische theorie kun je niet eten en waar komen die banen?

De klacht tegen Ikea kun je ook lezen als een aanzet om klanten te mobiliseren tegen de arbeidsomstandigheden van bedrijven met bekende namen. Zoals de toeleverancier van Apple in China. De kledingfabrieken in Bangladesh. FNV Bondgenoten deed het begin vorig jaar met acties voor betere arbeidsvoorwaarden voor personeel in de distributiecentra van Albert Heijn. Het is een strategie die actieleiders verwachtingsvol kiezen sinds de commotie over het afzinken van het Brent Spar boorplatform door Shell: de ontstemde consument als bondgenoot. Door een klantenboycot. Een litanie op twitter. Of gewoon negatieve publiciteit en aantasting van het A-merk-imago. Maar ik ken weinig voorbeelden dat het echt werkt.

Ondertussen is de charitatieve stichting die eigenaar is van Ikea de grootste winnaar. Ikea heeft in het laatste boekjaar maar liefst 3 miljard euro dividend overgemaakt aan die stichting. Die kan daarmee goede werken verrichten, maar daar koopt een werkloze chauffeur niks voor.