Geboden rendement: gezondheid

Het Tropeninstituut begint een bedrijf voor tests op tropische ziekten. Nu nog 2,5 miljoen ophalen bij investeerders.

Zelfs in afgelegen laboratoria in de tropen kan een betrouwbare diagnose gesteld worden dankzij robuuste teststrips. Links:veldonderzoek in Indonesië met een test die leptospirose in een druppel bloed opspoort. FOTO KIT

Plotseling opkomende koorts met spierpijn, hoofdpijn en misselijkheid. In de tropen kan de oorzaak van alles zijn; malaria, tyfus, tuberculose. Patiënten krijgen vaak malariatabletten voorgeschreven en als die niet helpen een antibioticakuur. Maar dat is op goed geluk, want voor goede behandeling is het cruciaal te weten om welke ziekteverwekker het gaat.

Een laboratoriumtest die uitsluitsel kan geven is in veel landen voor de meeste inwoners niet betaalbaar. En in afgelegen gebieden zonder ziekenhuizen of stroom is laboratoriumonderzoek überhaupt niet mogelijk.

Het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) in Amsterdam wil een onderneming met de naam One Diagnostics beginnen die goedkope teststrips ontwikkelt om de diagnose van aan armoede gerelateerde ziektes te verbeteren. „Ontwikkelingssamenwerking verpakt in een bedrijf”, zegt Paul Klatser in een koel souterrain van het statige koloniale gebouw aan de Mauritskade.

Klatser staat al jaren aan het hoofd van het biomedisch laboratorium van het Tropeninstituut en zet nu de stap naar verzelfstandiging. Hij werkt daarbij samen met investeerder Donald Kalff, voorheen bestuurder bij onder meer KLM en Shell.

„Een grimmig voorbeeld van het falen van de marktwerking”, noemt Kalff het dat tests die er zijn, niet de mensen bereiken voor wie ze zijn bedoeld. Het Tropeninstituut heeft al vier test ontwikkeld voor aan armoede gerelateerde ziekten, zegt hij. De grote farmaceutische bedrijven laten de ontwikkeling en verkoop van tests voor deze ziekten helemaal links liggen, zegt Klatser. „De meeste aandacht gaat uit naar geneesmiddelen en vaccins voor de grote drie infectieziektes: malaria, tuberculose en aids.

Kleine ziekten

Maar er zijn nog zeker tweehonderd andere tropische infectieziekten die bij elkaar net zo groot of zelfs groter zijn. Het gaat om infectieziekten waaraan jaarlijks minder dan 500.000 mensen sterven. Bij tuberculose of malaria gaat het om miljoenen. Maar in bepaalde regio’s vormen kleine ziekten het belangrijkste volksgezondheidsprobleem.”

De infectieziekte brucellose heeft bijvoorbeeld in de Hoorn van Afrika een grote economische impact. Herders en hun gezin lopen de infectie op van de koeien, kamelen of schapen die ze verzorgen. „Als de infectie chronisch wordt, verliezen gezinnen hun inkomen. Zieke kinderen kunnen niet meer naar school”, zegt Kalff. Met een goede diagnose is brucellose met een antibioticakuur van enkele weken te genezen.

Het biomedisch laboratorium van Klatser is kwartiermaker met het onderzoek naar nieuwe diagnostische tests. Het werkte eerder samen met Organon Teknika in Boxtel. Maar nadat dit bedrijf in 2001 werd overgenomen door het Franse Biomérieux zijn de tests werkeloos blijven liggen. Met One Diagnostics wil het Koninklijk Instituut voor de Tropen de draad weer oppakken.

De tests werken net als zwangerschapstests die bij de drogist te koop zijn. Het monster, in dit geval bloed van een vingerprikje in plaats van urine, wordt in een daarvoor bestemde vakje gedruppeld. Na tien minuten is de uitslag af te lezen. Het zijn stripjes met een omhulsel van hard plastic, luchtdicht verpakt in aluminium. Ze zijn robuust en bestand tegen vocht en hoge temperaturen. Klatser: „Ook als ze een keer dagenlang op een ver vliegveld zouden blijven staan, wachtend op verder transport, moeten ze het nog doen.”

One Diagnostics verwacht 2,5 miljoen euro nodig te hebben voor het opstarten van het bedrijf. Daarmee zouden de eerste tests – voor brucellose, leptospirose, buiktyfus en de leishmaniasis - op de markt kunnen komen. Vervolgens is er ongeveer 1 miljoen euro per jaar nodig voor de ontwikkeling van nieuwe tests. Er staan acht projecten op stapel, met onder meer goedkope testen voor tuberculose, malaria, en een gecombineerde test voor hiv en syfilis, speciaal bedoeld voor zwangere vrouwen in ontwikkelingslanden.

Diep ademhalen

Klatser en Kalff willen geld ophalen bij particuliere investeerders, die een bescheiden rendement in het vooruitzicht wordt gesteld. Kalff: „Maar daar staat wel een disproportioneel hoog rendement in gezondheidswinst tegenover.” Een onderneming met ontwikkelingshulp als doel moet heel anders te werk gaan dan reguliere bedrijven, zeker in de farmaceutische sector. Dat realiseert Kalff zich ook: „We moeten heel pragmatisch zijn, opportunistisch haast, en met een portefeuille van beetjes proberen een inkomen te genereren. De winst moet ten goede komen aan onderzoek en ontwikkeling.”

Ze willen dat One Diagnosics klein blijft, en de productie van de teststrips uitbesteden. In de toekomst ook aan partners in de landen waar de testen gebruikt worden. Om de kwaliteit te kunnen garanderen zal het KIT deze bedrijven wel eerst certificeren. Maar zijn bedrijven in arme landen technologisch wel voldoende toegerust om de strips te maken? „We halen wel eens diep adem”, zegt Klatser, „maar het gaat ons ook om kennisoverdracht aan ontwikkelingslanden.”

Minder ziekenhuisopnames

Kalff en Klatser zijn net terug uit Indonesië waar zij met de overheid hebben gepraat over de invoering van hun tests. Leptospirose en buiktyfus vormen een hardnekkig probleem in het land, en zijn lastig te diagnosticeren. In afwachting van de uitslag van de presidentsverkiezingen en de komst van de nieuwe minister van Gezondheid werden verdere besprekingen even vooruitgeschoven. Leptospirose, ook wel de ziekte van Weil genoemd, komt wereldwijd behoorlijk vaak voor: er zijn jaarlijks 1 tot 2 miljoen infecties. Uitbraken van deze ziekten hangen sterk samen met overstromingen. „Een goede diagnostiek zorgt hier voor een fikse hefboom”, zegt Kalff, „De relatief kleine investering in betrouwbare tests, die ongeveer zes dollar per stuk zullen kosten, levert een grote gezondheidswinst op. Ziekenhuisopnames en ziekteverzuim zullen flink verminderen. Dit heeft in Indonesië, waar overstromingen vaak voorkomen, uiteindelijk macro-economische proporties.”