En toch is een vliegreis niet erg gevaarlijk

Op Schiphol is het vandaag de drukste dag van het jaar. En na de derde vliegramp in een week rijst de vraag weer: hoe veilig is vliegen?

Het is de derde vliegramp in een week. Na de tragedie met Malaysia Airlines-toestel MH17 stortte gisteren een vliegtuig van Air Algérie neer boven Mali. Woensdag crashte een vliegtuig van TransAsia Airways boven Taiwan.

Ondertussen gaat het vliegverkeer gewoon door. Vandaag, op de drukste dag van het jaar voor luchthaven Schiphol, pakken daar zo’n 190.000 passagiers het vliegtuig.

Zij hoeven zich weinig zorgen te maken, zeggen luchtvaartdeskundigen Benno Baksteen en Hans Heerkens. Volgens Baksteen is vliegen „extreem veilig”.

1 Hoe veilig is vliegen?

De statistieken geven Baksteen en Heerkens gelijk. Het aantal overleden vliegtuigslachtoffers daalde de afgelopen jaren flink, blijkt uit cijfers van de site Aviation Safety Network. Vorig jaar stierven wereldwijd 265 mensen door een vliegtuigongeluk. In 2005 kwamen er nog meer dan 1.000 mensen om het leven.

Dit jaar, en het is pas juli, staat het aantal slachtoffers al op bijna 600. Daar zijn de 116 inzittenden die zijn omgekomen bij de vliegramp in Mali niet bij opgeteld. Hoewel het cijfer flink hoger is dan vorig jaar, spreekt Baksteen van incidenten. En de ramp met MH17, waarbij 298 personen het leven verloren, is volgens hem zo uniek dat het niets afdoet aan de toegenomen veiligheid van de luchtvaart.

Zo is het jaarlijkse aantal passagiers wereldwijd de afgelopen tien jaar fors gestegen (van 2 naar 3 miljard), terwijl het aantal ongelukken vergeleken met tien jaar eerder bijna is gehalveerd. Vorig jaar vonden er 29 ongelukken plaats. Onthoud daarbij dat er in de zomer elke dag zo’n 30.000 vliegtuigen over Europa vliegen.

Na een vergelijking met andere vormen van vervoer worden de statistieken over het aantal dodelijke vliegtuigslachtoffers pas echt concreet. Vorig jaar overleden alleen al in Nederland 665 personen na een verkeersongeluk, zo blijkt uit cijfers van het CBS. Dat zijn vooral fiets- en autoslachtoffers. „De cijfers bevestigen”, zegt Hans Heerkens, „dat vliegen de veiligste vorm van vervoer is”. Heerkens is verbonden aan de Universiteit Twente.

2 Wie houdt toezicht op de veiligheid?

Dat zijn uiteindelijk vooral de nationale autoriteiten. Zo houdt in Nederland de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) toezicht op de luchtvaart en de vliegtuigfabrikanten. Internationaal gezien worden er veiligheidsafspraken gemaakt door het wereldwijde VN-orgaan ICAO en het Europese agentschap EASA, dat 32 Europese landen vertegenwoordigt. En er is de Europese luchtverkeersleider Eurocontrol die de vliegroutes bewaakt. Een mandaat om bijvoorbeeld boven een land het hele luchtruim te sluiten heeft Eurocontrol niet. Dat is aan de nationale overheid.

Omdat vooral de nationale overheid toezicht houdt kunnen er onveilige situaties ontstaan, zegt Heerkens. In Nigeria vonden in 2005 en 2006 twee grote vliegongelukken plaats. De Europese Commissie hekelde het gebrek aan toezicht in het land, maar kan dat in Nigeria niet afdwingen.

Het betekent niet dat internationale organisaties op zo’n moment helemaal niets kunnen doen. Boven het Europese luchtruim bepaalt de Europese Unie wie er mogen vliegen. Een maatschappij, zoals het Angolese Aerojet, die niet aan de Europese eisen voldoet, wordt de toegang tot het luchtruim ontzegd. Een EU-commissie doet dat op basis van EASA-richtlijnen.

Zo zijn er afspraken over het aantal uren dat een piloot mag vliegen: maximaal acht. De meeste ongelukken, zegt Heerkens, gebeuren door menselijke fouten. „Piloten worden moe aan het einde van hun vlucht.” En dat terwijl de landing de meeste concentratie vereist.

3 Is vliegen boven conflictgebieden gevaarlijk?

„Het is een risico”, zegt Baksteen. „Maar de meeste luchtvaartmaatschappijen maken met hun eigen veiligheidsafdeling een analyse of het verantwoord is.” De Amerikaanse vluchtautoriteiten verbieden Amerikaanse vliegtuigen te vliegen over gebieden als Noord-Ethiopië, Libië en Somalië. Sinds de vliegramp met MH17 wordt er niet meer over Oost-Oekraïne gevlogen. Toch, herhaalt Baksteen, is een vliegramp met een burgervliegtuig boven oorlogsgebied al tientallen jaren een zeldzame catastrofe. De redenen om niet over een conflictgebied te vliegen zijn ook niet altijd uit veiligheidsoverwegingen, vermoedt hij. „Voor de Amerikanen is het ook vaak een politieke keuze.”

4 Kunnen reizigers zelf iets doen om zo veilig mogelijk te vliegen?

Wie uit Europa een rechtstreekse vlucht neemt, hoeft niet zoveel te doen, zegt Baksteen. „De Europese luchtvaartmaatschappijen voldoen aan alle internationale eisen.” Wie niet aan de eisen voldoet, komt het luchtruim niet in. Hetzelfde geldt voor de Amerikaanse luchtvaart.

Wie bij een onbekende niet-Europese of niet-Amerikaanse luchtvaartmaatschappij een ticket boekt, kan op de site van de Europese Unie een zwarte lijst vinden met alle luchtvaartmaatschappijen die niet aan de door de EU opgestelde eisen voldoen, of die de EU niet heeft kunnen controleren. Op die lijst staan vooral kleine Afrikaanse en Aziatische luchtvaartmaatschappijen.