Egypte heeft Gaza niets te bieden

Ondanks druk diplomatiek overleg is er nog altijd geen staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas. De weg naar een bestand loopt via Egypte, maar dat is geen neutrale bemiddelaar meer.

Palestijnen lopen langs de resten van een gebouw in Gaza dat is geraakt door een Israëlische luchtaanval. Foto Reuters

Ondanks intensief diplomatiek overleg is er nog altijd geen wapenstilstand tussen Israël en Hamas. De pogingen een bestand te sluiten worden gefrustreerd door de tweespalt in de Arabische wereld. En het ontbreekt aan een neutrale bemiddelaar die genoeg invloed heeft op beide partijen. Ondertussen is het dodental van de oorlog in Gaza opgelopen tot meer dan 800 Palestijnen en 34 Israëliërs.

Egypte speelt een cruciale rol bij de onderhandelingen, net als bij de vorige Gaza-oorlog in 2012. Maar destijds was Mohammed Morsi van de Moslimbroederschap nog president. Zijn onderhandelaars spraken met Israël én wisten Hamas, de Palestijnse tak van de Moslimbroederschap, over te halen akkoord te gaan met de voorwaarden van het bestand. De Amerikaanse regering was achteraf erg tevreden over Morsi’s constructieve opstelling.

Twee jaar later is alles anders. Onder president Sisi is Egypte geen goede bemiddelaar meer. Sinds de coup tegen Morsi zijn de verhoudingen met Hamas danig verzuurd. Sisi beziet het conflict in Gaza door het prisma van zijn eigen strijd tegen de Moslimbroederschap en beschouwt Hamas als een terreurorganisatie. Vorig jaar sloot Egypte de grens met de Gazastrook en vernietigde het de smokkeltunnels, waardoor Hamas in geldnood kwam.

Egypte versus Qatar

Daarentegen is er nauwe samenwerking en coördinatie tussen Egypte en Israël. Ze deden vorige week een voorstel voor een wapenstilstand, dat door Hamas werd afgewezen omdat het niet was geconsulteerd. Eén Hamas-functionaris zei dat de beweging via de media hoorde van het voorstel. „Iedereen wil dat we eerst een bestand accepteren en dan pas onderhandelen over onze rechten”, zei Hamas-leider Khaled Meshal woensdag in een speech vanuit zijn ballingsoord Qatar. „Dat verwerpen wij.”

Als voorwaarden voor een bestand eist Hamas vooral een einde aan de blokkade van de Gazastrook, zei Meshal. Een andere eis zou de mogelijkheid zijn om de salarissen van 45.000 ambtenaren te betalen, die van buiten het eigen gebied betaald moeten worden. Dat wordt door Israël geblokkeerd. Ook wil Hamas de vrijlating van Hamas-leden die in ruil voor de Israëlische militair Gilad Shalit waren vrijgelaten, maar die vorige maand weer zijn opgepakt na de moord op drie Israëlische jongens op de Westelijke Jordaanoever.

Turkije en Qatar maakten van de mislukte Egyptische bemiddeling gebruik om met een eigen voorstel te komen. Dat verwijst wél naar een einde aan de blokkade van Gaza en stelt dat de VS erop zullen toezien dat Israël zijn afspraken nakomt, niet Egypte. De VS wilden het voorstel aanvankelijk een kans geven, maar dit werd door Egypte en Israël getorpedeerd.

Turkije en Qatar wisten dat hun voorstel weinig kans maakte, want de uitvoering is afhankelijk van Egypte dat een grensovergang met Gaza controleert. Het was dan ook vooral bedoeld om Egypte dwars te zitten. Beide landen steunen de Moslimbroederschap en hebben sinds de coup tegen Morsi een slechte relatie met Egypte.

Dus richten de gesprekken zich nu weer op het Egyptische voorstel, dat volgens de VS de basis moet vormen voor een bestand. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken kwam vanochtend met een plan voor een wapenstilstand van een week, te beginnen op zondag. Daarna zouden de gesprekken beginnen over een einde aan de blokkade van Gaza en ontwapening van Hamas. Ondertussen zou het Israëlische leger in Gaza blijven om tunnels van Hamas te vernietigen.

Het lijkt onwaarschijnlijk dat Hamas akkoord gaat met een bestand zonder dat de blokkade van Gaza wordt opgeheven. De oorlog heeft gezorgd voor een opleving van Hamas’ populariteit, maar dat is van korte duur als de leefomstandigheden niet verbeteren. Egypte zou bereid zijn de grens met Gaza te openen, op voorwaarde dat die wordt gecontroleerd door de presidentiële garde van Abbas. Maar daar wil Hamas nog niets van weten, al heeft het vorige maand een eenheidsregering gesloten met Fatah. Ook zou Abbas hulp kunnen bieden bij het overmaken van geld naar Gaza voor de salarissen van ambtenaren.

Naarmate het aantal burgerdoden in Gaza stijgt, neemt de druk toe op Egypte en Israël om concessies te doen. Gisteren kwamen vijftien mensen om het leven bij de beschieting van een school in Gaza, die door de Verenigde Naties als schuilplaats voor ontheemden werd gebruikt. Maar zelfs daar waren ze niet veilig, de gevechten kwamen te dichtbij. De ontheemden hadden zich net op de binnenplaats verzameld om geëvacueerd te worden. Het is nog onduidelijk wie verantwoordelijk is.