China staat pal achter vriend en partner Poetin

De Chinese leiders scharen zich uit strategische overwegingen achter Rusland. De eigen bevolking bieden ze een zeer eenzijdig beeld over de crisis in Oekraïne.

Natuurlijk, kort nadat de MH17 was neergestort, bood ook China zorgvuldig vertolkte condoleances aan nabestaanden en de regeringen van de meest betrokken landen. Maar na een paar dagen van stilte koos China partij. Althans de media kregen instructie zich achter Rusland en president Poetin te scharen en stelling te nemen tegen „het westerse vingerwijzen zonder spoor van bewijs”.

Zelf zweeg president en partijleider Xi Jinping en het viel op dat ook zijn Latijns-Amerikaanse gastvrouwen- en heren tijdens de talrijke gelegenheden met geen woord over het neerhalen van het Maleisische toestel spraken, op oproepen tot een gedegen onafhankelijk en onpartijdig onderzoek na.

„De westerse haast om Rusland te veroordelen is niet gebaseerd op bewijs of logica. Rusland heeft geen motief en de Oekraïense separatisten hebben geen politiek belang. De westerse reactie is een nieuw bewijs van de macht van de westerse opinie als een politiek wapen”, aldus de Global Times, de tabloidkrant van de Communistische Partij van China.

En, zo poneert de partijmegafoon: „De echte schuldige is de chaotische situatie in Oekraïne. Poetin heeft gelijk als hij zegt dat het incident niet had plaatsgevonden als er vrede was geweest in Oekraïne”.

Geen woord echter over de wapenleveranties, geen foto’s van Boekraketten, geen verwijzing naar de uitspraken van rebellenleiders of andere belastende aanwijzingen. Een Chinese mediaconsument zou haast denken dat de chaos in Oekraïne vanzelf was ontstaan en dat de MH17 was getroffen door een bliksemschicht.

De Chinese stellingname kan geen verrassing zijn, zegt Shi Yinhong, hoogleraar internationale relaties van de Renmin Universiteit in Beijing. „China heeft een strategische relatie met Rusland, het Chinese publiek is tamelijk pro-Russisch en voorzitter Xi Jinping heeft een zeer goede persoonlijke relatie met Poetin die nu op de proef gesteld wordt”, aldus de gezaghebbende Shi.

Mega-gasdeal

Voeg daarbij dat China onlangs met Rusland een mega-gasdeal heeft gesloten, er gezamenlijke vlootoefeningen worden gehouden en de heren elkaar voortdurend ontmoeten op bilaterale en internationale toppen. Het eerste wat Xi deed toen hij president werd in maart 2013 was een bezoek brengen aan Poetin. De ironie is natuurlijk dat hoe meer Rusland en China elkaar helpen, hoe geïsoleerder zij raken en hoe meer zij elkaars politieke en economische hulp nodig hebben. Of Rusland daar op termijn baat bij heeft en niet wordt overvleugeld door China is de vraag.

„Dat is een onjuiste voorstelling. Er wordt heel serieus gewerkt aan een strategisch partnerschap om de wereldorde in evenwicht te brengen. Rusland is bovendien veel minder geïsoleerd dan in de westerse pers wordt gezegd. Er is helemaal geen sprake van een unanieme, internationale gemeenschap tegen Poetin’’, aldus Shi, die daarmee wil zeggen dat China’s steun aan Rusland niet uitzonderlijk is.

Hij wijst op Britse en Franse wapenleveranties aan Rusland die in de Chinese media veel aandacht krijgen en ook op de reacties van de BRICS-landen (de afkorting voor Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika) en zelfs Maleisië. BRICS-leiders hebben onlangs in Brazilië Poetin omarmd en gaan samen met Rusland een nieuwe ontwikkelingsbank oprichten.

Tegen westerse waarden

Toch wrikt er iets, zeker in China. Duidelijk is dat in beide landen harde, economische belangen samenvloeien met grote antipathie tegen de VS en tegen westerse democratische waarden. Hoe harder de VS zich opstellen ten opzichte van Rusland, hoe hechter de band wordt tussen Beijing en Moskou.

Tegelijkertijd schendt Poetin twee kernprincipes van het Chinese buitenlandse beleid: de absolute soevereiniteit van landen over hun binnenlandse aangelegenheden en het afwijzen van separatistische bewegingen. Vooral het eerste principe vormt de heilige graal van het Chinese buitenlandse beleid.

Tijdens de annexatie van de Krim keek China dan ook straal de andere kant op en onthield zich van stemming in de Veiligheidsraad. En tot nu toe zweeg China over de ‘oorlog’ in Oekraïne, die vanuit Rusland wordt gevoed. Als zich in de Chinese Oeigoerenprovincie Xinjiang vergelijkbare ontwikkelingen zouden voordoen zou de verontwaardiging in Beijing groot zijn. De regering in Kiev moet zich door China bedonderd voelen, want vorig jaar nog werden vriendschapsbanden (en lucratieve wapenleveranties) herbevestigd. Oekraïne is een van de belangrijkste leveranciers van goedkope wapens en wapentechnologie aan China, maar de relatie met de Russen weegt duidelijk zwaarder.

„Alleen als glashelder en onomstotelijk komt vast te staan dat Russische separatisten met Russische steun verantwoordelijk zijn voor het neerhalen van de MH17 en zij blijvend worden geholpen door het Russische leger en de veiligheidsdiensten, komt de Chinese positie onder grotere druk te staan, zowel praktisch als moreel”, erkent Shi. Of in dat geval China nieuwe sancties en resoluties steunt, durft hij niet te voorspellen. De kans dat een onderzoek duidelijkheid zal verschaffen, acht hij klein. China, dat nu zoveel belang hecht aan onpartijdig onderzoek, zal niet de onderste steen bovengebracht willen zien. Als er Chinezen aan boord waren geweest, zouden de zaken totaal anders liggen.