Bonzai, de dodelijke drug van Turkije

Nieuwe drug verandert Turkije van traditioneel doorvoerland naar land van gebruikers

Foto’s AFP

Graffiti op de muren in Bayramtepe, een wijk in het uiterste westen van Istanbul, waarschuwt drugshandelaren weg te blijven. Vrijwilligers uit de wijk houden verslaafden in de gaten om ze tegen zichzelf te beschermen. De buurt is in actie gekomen tegen de synthetische drug bonzai, die zich razendsnel over Turkije heeft verspreid en steeds meer slachtoffers maakt.

Vorige maand werd Volkan Senyurt (20) hier dood gevonden in een bosje. De dienstplichtige militair was thuis met verlof en liet zich door vrienden overhalen bonzai te roken. Die renden weg toen hij problemen kreeg, vertelt buurjongen Onur. „Het is net landbouwgif.”

Synthetisch met kruidensmaakje

Bonzai is een verzamelnaam voor een synthetische drug die qua uiterlijk en in het gebruik lijkt op cannabis, maar waarvan de werkzame stof chemisch is en de werking sterker, destructiever en meer verslavend. Om het herbal te laten lijken worden kruiden als salie in de substantie gedoopt. Gebruikers krijgen last van concentratie- en geheugenverlies, hartkloppingen en vaak psychoses. Er zijn in Turkije de afgelopen maanden meerdere doden door gevallen.

Hoewel er geen goed vergelijkbare gegevens zijn, is duidelijk dat drugsgebruik in Turkije traditioneel laag is in vergelijking met West-Europa. Nog geen 3 procent van de Turken tussen 15 en 64 geeft toe wel eens een verboden substantie te hebben geprobeerd, daar valt ook cannabis onder. In Nederland heeft in diezelfde leeftijdsgroep een op de vier ervaring met cannabis.

Turkije is vooral een doorvoerland, gelegen op de ‘Balkanroute’ voor heroïne uit Afghanistan naar de EU en van synthetische drugs vanuit onder meer Nederland en België naar het oosten. Er is veel sociale controle. Drugsgebruik kan een hele familie in een kwaad daglicht stellen.

Opmars raakt ook middenklasse

Drugsproblemen waren altijd het grootst onder specifieke, kwetsbare groepen zoals straatkinderen die lijm snuiven of werkloze Koerden in het oosten, waar sommige stammen betrokken zijn bij heroïnesmokkel. Groepen waarvan de gemiddelde Turk zich gemakkelijk kon distantiëren.

Bonzai is anders. De drug wordt vooral genomen door mensen die daarvoor al cannabis gebruikten. Dat zijn met name studenten, maar ook jongens die opgroeien in conservatieve milieus en stoer willen doen, vertelt psychiater en verslavingsdeskundige Ilker Kücükparlak. De opmars van de drug raakt daardoor ook de religieuze middenklasse. In bijvoorbeeld stadsdeel Üsküdar, waar veel moskeeën zijn en vrijwel elke vrouw een hoofddoek draagt, waren ook protesten tegen bonzai.

Het afgelopen jaar steeg de prijs van cannabis doordat het aanbod afnam. Een deel van de gebruikers schakelde over op het goedkopere bonzai. Dat kost maar twee lira (zestig eurocent) per portie. In Turkse media staan berichten over dealers die rond scholen hangen en kinderen van tien die al verslaafd zijn.

Moeders niet streng genoeg

Politieke partijen hangen spandoeken op met plaatjes van injectienaalden en pillen om ouders alert te maken op de gevaren voor hun kinderen. De politie heeft een aantal grote veegacties georganiseerd waarbij dealers zijn opgepakt en verjaagd. Actuele cijfers over bonzai zijn er niet, maar in 2012 steeg het aantal aan bonzai gerelateerde misdrijven al naar 3401, van 166 in het jaar daarvoor.

Het is volgens Kücükparlak een groot probleem dat moeders in Turkije geen grenzen stellen voor hun opgroeiende zonen. „De plaats van de moeder is te laag in de hiërarchie.” Moeders hebben „de kracht niet” hun kinderen op drugsgebruik aan te spreken, zegt ook Abdulrahim Surgü (35), een van de vrijwilligers in Bayramtepe en handelaar in speelgoed. „En kinderen vinden deze drugssmerigheid lekker.”

Bayramtepe is een arme en conservatieve buurt met veel Koerden en Syrische vluchtelingen. Een deel van de straten is onverhard. Vrouwen doen aan huis stikwerk voor de textielindustrie.

In een plastic kas naast de markt ligt een handvol jongens te suffen op bedjes van pallets met kleden erover. De tent is het actiecentrum tegen ‘prostitutie, drugs, corruptie en gangs’ en nu een primitieve afkickkliniek.

„Bonzai is als heroïne, maar dan met rattengif erin”, omschrijft Ahmed (22) het effect. Hij zegt zeven maanden geleden met het gebruik te zijn gestopt, maar zich nog steeds niet voldoende te kunnen concentreren om te lezen.

Ersin (18) kijkt wezenloos voor zich uit op een plastic stoel bij de ingang. Een magere jongen met armen vol littekens. Hij mag van de mannen van de burgerwacht niet naar buiten. Ze zijn bang dat hij daar meteen weer gaat gebruiken.