Angst voor ebola is het grootste probleem

Sheik Umar Khan, bestrijder van ebola, is nu zelf besmet geraakt met het virus. Paniekerige patiënten in West-Afrika zoeken geen hulp.

Dat nu Sheik Umar Khan, de arts-viroloog die leiding gaf aan het bestrijdingsprogramma van ebola in Sierra Leone, zelf besmet is geraakt met het gevreesde virus is exemplarisch voor de mislukte pogingen om de virus in de kiem te smoren.

Nu al heeft het ebolavirus vanaf het moment dat het in januari plotseling de kop opstak in West-Afrika meer slachtoffers gemaakt dan bij alle voorgaande uitbraken. Bij de eerste en dodelijkste uitbraak in 1976 in Congo vielen 280 slachtoffers; bij de nieuwste epidemie zijn er volgens de tellingen al 660 mensen om het leven gekomen.

Het zeer besmettelijke virus lijkt zich ditmaal niet makkelijk te laten stuiten. Net als bij eerde uitbraken snelden teams van ondermeer Artsen Zonder Grenzen en de Wereldgezondheidsorganisatie toe om quarantaine-eenheden te installeren bij ziekenhuizen en het lokale medisch personeel te instrueren hoe zij met patiënten moesten omgaan. De materialen en de kennis en ervaring van de teams leken voldoende om verdere verspreiding van het virus geen kans te geven.

Maar in werkelijkheid neemt het aantal besmettingen juist toe met tientallen nieuwe gevallen per dag, vooral in Liberia en Sierra Leone. De strategie bij de bestrijding van ebola is om mensen met ziekteverschijnselen zo snel mogelijk te testen, patiënten in isolatie te verplegen en alle mensen waarmee zij in contact zijn geweest op te sporen en in de gaten te houden. Die bewezen effectieve benadering om een ebola-uitbraak te stoppen, lijkt nu echter te mislukken.

Onder de bevolking heerst grote argwaan en ontkenning. Mensen die ziek worden trekken zich liever terug dan dat zij zich melden bij een ziekenhuis. Ze geloven dat ze in een ziekenhuis alleen maar meer gevaar lopen besmet te raken, zijn bang om in alle eenzaamheid te moeten sterven, en weigeren hun bezittingen of familie te verlaten.

In een interview met Sierra Express Media zegt ebolabestrijder Gabriel Pratt dat het grote probleem is dat voorlichtingscampagnes de nadruk leggen op de dodelijkheid van ebola. Dat stigmatiseert patiënten en maakt paria’s van ze. „Dat stigma is dodelijker dan de ziekte zelf.”

Eerder zei de Britse antropoloog Melissa Leach in een vraaggesprek met de Wereldgezondheidsorganisatie dat sensatieverhalen rond ebola zeker niet bijdragen aan de bestrijding ervan. „Ebola wordt altijd neergezet als een dodelijk ziekte waartegen niets te doen is. Maar in werkelijkheid is het aantal slachtoffers relatief beperkt.”

Angst voor ebola leidt tot misplaatste paniek, die de epidemie alleen maar groter maakt. Een week geleden „bevrijdde” een groep gespierde mannen met geweld een zwangere vrouw uit een ziekenhuis in Freetown, de hoofdstad van Sierra Leone. Ze was opgenomen omdat zij mogelijk besmet was. Bewaking en verplegend personeel probeerden de meute vergeefs tegen te houden. De vrouw verdween spoorloos. Later wees de bloedtest gelukkig uit dat zij geen ebola had.