Goed is zoet. Zondig is zilt. En lekkerder.

Joyce Roodnat

Gilbert & George; Bad Thoughts; Armando; Teresa Hubbard; The Fault In Our Stars; Willem Dafoe.

Daar staan ze. Gilbert & George. Eregasten van het Stedelijk Museum in Amsterdam, op de opening van de tentoonstelling Bad Thoughts – de titel van een van hun fotowerken, van 40 jaar terug.

Gilbert & George zijn wereldberoemd. Provocerende opsodemieters met gepoetste schoenen. Bewonderd en verguisd – ik moet bekennen, ook wel eens door mij. Zo vertrouwde ik de Naked Shit Pictures niet, hun drollen waren me veel te keurig.

Maar sinds hun Sonofagod Pictures (spot en hoon met Kruis en Kerk) bewonder ik Gilbert & George weer volop. Ze staan voor het onverzoenlijke van de kunst, ook voor de onverzoenlijke gein.

Terwijl de nieuwe Stedelijk-directeur Beatrix Ruf debuteert met een bewonderenswaardig gulle speech zonder kunstbazen-poeha, zie ik hoe George (die grote met die bril) tersluiks het zweet van zijn voorhoofd wist. Het is bloedheet dus zo gek is dat niet en zijn zakdoek is een keurig gestreken. Maar hij is de helft van een living sculpture. Een levend standbeeld zweet niet.

Door dat gebaar zijn Gilbert & George ineens lief. Kwetsbare ouwe mannen. Met bad thoughts, zondige gedachten blijven, altijd. Loop maar naar de zaal met hun werk van die naam. Kijk naar hun gestileerde profielen en zíe ze ondeugende gedachten denken.

De expositie Bad Thoughts toont een keuze uit de collectie van een kunstverzamelend echtpaar: een koppel vampiers dat zich tegoed doet aan de emoties van de kunstenaar. Onbeschaamd maakt teerbemind. De werken die zij door de jaren heen aankochten hangen loszanderig samen, maar ze hebben hun gevoeligheid gemeen.

Het verzamelaars echtpaar voedde zich met dat onbeheerste ondersteboven-schilderij van Baselitz (meestal is hij een stuk braver). Met een snerpende tekening van Armando: krassen waaruit zich in zijn kroontjespen-handschrift twee woorden wringen: ‘de vijand’ en ‘vijandig’. Met de gekwelde wellust van de Anselm-Kieferschilderijen. Ik zie ze likkebaarden bij de onrustige houtskooltekeningen van Franck Van Den Broeck. Zuigen op de video van Teresa Hubbard en Alexander Birchler: een trailer-home, een vrouw in een pickup-truck, een krijs en een crash. En dat in een helse cirkel, de uitweg is meteen weer de ingang.

Bad thoughts. Goed is zoet. De zonde is zilt. Spannend. Lekker.

Vandaar dat ik me verbaas over de gemiste kans in de filmhit The Fault In Our Stars. Een hit. Amsterdam wemelt van de Amerikaanse toeristen op zoek naar de minnekoosplekken van het gedoemde liefdespaar uit die film, twee jonge terminale kankerpatiënten. Ik ga ’m zien. Adolescentenromantiek, en daar is niks op tegen. Maar halverwege schiet ik overeind, want ik zie een onverwacht weergaloze scène: het stelletje bezoekt de schrijver van de spirituele bestseller waar ze mee dwepen. Willem Dafoe, angstaanjagend en geweldig (proef hem in Wild at Heart van David Lynch), speelt hem: een hufter, vervuild, aan de drank, en niet van zins zich te laten vertederen door fans, ook niet als ze kanker hebben. Hij schoffeert ze. Hij leert ze een lesje over literatuur. Een schrijver vragen naar hoe zijn boek verder ging en of het goed komt, is belachelijk. Je hebt zijn bad thoughts maar te pikken, dan onthullen ze je iets van het verband tussen schoonheid, pijn, gevoel en inzicht.

Heb je Willem Dafoe in topvorm, profiteer je daar niet van. Via de eerste kus in het Achterhuis (jawel) glijdt The Fault In Our Stars de blubber in. (Ja, ik heb gehuild. Dat zegt niks).

Bad thoughts zijn niet per definitie naargeestig. Ze zijn het kapitaal voor de kunstenaar en soms zijn ze opgetogen. In Hasselt lijfde Felice Varini de oude stad in voor drie verstrengelde zilveren ellipsen over 99 daken. Alleen volledig te zien vanaf één bepaalde plek bovenop het Radissonhotel. Megalomaan. Dwingend. Geweldig.