‘De elite ontkent het antisemitisme’

Na anti-Joodse rellen sprak een Franse minister over „nieuw antisemitisme”. Niets nieuws, zegt Frankrijkkenner Hussey. Al jaren sluimert een oorlog tussen staat en jonge moslims.

Groeiend antisemitisme in Europa

Zonder problemen demonstreerden gisteren enkele duizenden mensen in Parijs tegen het Israëlische offensief in Gaza. Maar twee eerdere demonstraties, die door de autoriteiten eigenlijk verboden waren, liepen afgelopen weekend uit op antisemitische veldslagen (zie inzet). Geschrokken veroordeelde premier Manuel Valls dit „nieuwe antisemitisme”.

Minder verrast was de Britse cultuurhistoricus en Frankrijkkenner Andrew Hussey. „Dat het weer tot gewelddadige rellen tussen de politie en een groep verbolgen moslimjongeren kwam, verbaast mij totaal niet”, zegt de decaan van het Parijse filiaal van de University of London. Hussey publiceerde onlangs het provocerende (en in Frankrijk beschimpte) boek The French Intifada: The Long War Between France and its Arabs, waarin hij een steeds intensere sluimeroorlog beschrijft tussen Frankrijk en groepen moslims die volgens hem zijn oorsprong heeft in de koloniale tijd.

„De woede van de rellen in 2005, toen wekenlang de buitenwijken in brand stonden, is eigenlijk nooit minder geworden”, zegt Hussey in zijn kantoor aan de chique rue de Grenelle. „Wat mij deze dagen het meest intrigeert, is hoe de pers en de politiek in Frankrijk het antisemitisme in die buurten al die jaren genegeerd hebben.” Door de giftige ervaring met het traditionele katholieke antisemitisme in Frankrijk na de Dreyfus-affaire en de Vichy-collaboratie, was spreken hierover lang een taboe. „De Franse elites”, zegt Hussey, „leefden in pure ontkenning over deze nieuwe en deels van links komende vorm van antisemitisme bij achtergestelde jongeren”.

Wat is er aan de hand?

„De geopolitiek wordt in de banlieue uitgespeeld. Dat gebeurt wellicht overal, maar de nuance is dat Arabieren zich hier herkennen in het lot van de Palestijnen door hun eigen koloniale geschiedenis in Noord-Afrika. Terwijl de Britten of de Nederlanders in hun koloniën vooral geld wilden verdienen, speelde in de Franse gebiedsdelen ook de mission civilisatrice een grote rol: het republikeinse idee om van die mensen in Afrika echte Fransen te maken. Hoe nobel dat ook klinkt, het was nogal ondoordacht: je kunt niet de identiteit van mensen wegvagen.”

Maar deze rebellerende jongeren zijn geboren in Frankrijk.

„Dat is het interessante. De eerste generatie kwam met een zeker optimisme naar Frankrijk, maar bij navolgende generaties is de bitterheid gegroeid. Ik kom uit Liverpool, waar ik wel wat straatgeweld gewend was. Maar toen ik in de jaren tachtig in Lyon ging studeren en daar de permanente strijd tussen de politie en Arabische jongeren zag, keek ik toch wel even op: hier vocht een teleurgestelde generatie, die zich vervreemd voelde van een land dat beloftes nooit heeft waargemaakt. Dit was pure woede.”

Woede waartegen?

„Tegen de Franse staat, de notie van wat Frans is en wat niet. Frankrijk is in feite een soort totalitaire democratie: vrijheid, gelijkheid, broederschap or else… Verschillen zijn niet mogelijk, want die druisen in tegen het idee van een République indivisible. Je wordt hier al snel van sektarisme, van communautarisme, beticht. Die jongeren willen erkend worden, maar alleen al door de constructie van Franse steden, met de banlieues op kilometers afstand, zullen ze er nooit echt bijhoren. Deze jongeren dwepen met Engelse symbolen omdat ze een rauwe haat tegen de Franse staat voelen die ze het Frans-zijn opdringt.”

Wat hebben Joden ermee te maken?

„De Joden als zondebok is eigenlijk een constante in de Franse geschiedenis. Ook de geweldige maar antisemitische schrijver Louis-Ferdinand Céline sprak in zijn tijd namens een klasse die zich gedesintegreerd voelde, die zijn plaats in de geschiedenis was kwijtgeraakt. De arbeidersklasse leidde de revolutie, de bourgeoisie en de adel waren er tegen en dan resteerde de kleine burgerij die niet meer wist wie ze was. Deze jongeren zien Israël en de VS en krijgen het ongefundeerde gevoel dat Frankrijk gedomineerd wordt door Joden en Joods kapitaal en dat zij daardoor worden buitengesloten. Het gaat daarbij niet per se om de islam, denk ik. Het is een histoire de famille. Vergeet niet dat in de koloniale tijd Joden in Algerije een hogere status bij de autoriteiten hadden dan moslims. Ook dat speelt nog steeds.”

Welke rol heeft de van antisemitisme betichte komiek Dieudonné?

„Je kunt zijn invloed niet onderschatten. Hij is zeer populair, miljoenen kijken naar zijn filmpjes. Door het podium dat hij aan revisionisten geeft, is het in veel buitenwijken nu zeer modieus en totaal geaccepteerd om de Holocaust te ontkennen als middel om de Franse staat aan te vallen. Frankrijk had in januari geen keus om zijn show te verbieden. Maar hoe meer hij rebelleert, hoe meer aanhang hij krijgt. Ik zeg niet dat alle 5 miljoen Franse moslims klaar staan om een oorlog te voeren. Maar laten we proberen die heel erg boze minderheid te begrijpen.”