Hoe weten we dat het om een raket gaat?

Het bericht dat vlucht MH17 door een SA-11-raket (‘Boek’) was neergehaald, werd donderdag kort na de crash verspreid door een adviseur van de Oekraïense regering. Het werd kort daarop overgenomen door Amerikaanse defensiewoordvoerders die door de media werden gebeld.

Inmiddels hebben foto’s die The New York Times publiceerde praktisch zekerheid gegeven over deze lezing. De foto’s laten inslaggaten zien die scherven van de ontploffende raket achterlieten in huidplaten van de MH17. De platen waren door verslaggevers van de krant gefotografeerd. Een expert zou hebben bevestigd dat dit karakteristieke sporen zijn van granaatsplinters van een luchtdoelraket.

De suggestie dat MH17 door een raket voor middellange afstand was neergehaald was niet vreemd, omdat de afgelopen maanden al meer dan tien Oekraïense militaire vliegtuigen zijn neergeschoten met zogeheten manpads, lichte raketten die vanaf de schouder worden afgevuurd. Maar omdat die geen groter bereik hebben dan 5 à 6 kilometer en MH17 ruim 10 kilometer hoog vloog, moest ditmaal een zwaardere raket zijn gebruikt.

Een proces van wegstrepen levert dan de SA-11 als waarschijnlijkste kandidaat (in theorie zijn er twee of drie andere mogelijkheden). De mobiele SA-11-installaties, elk uitgerust met vier raketten, zijn in de regio ruim voorhanden – Oekraïne verwierf ze in 1991 en zou ze destijds vooral langs de Russische grens hebben geparkeerd. Op 29 juni maakten de Russische media Itar-Tass en Ria Novosti bekend dat de rebellen bij de overname van een kazerne in Donetsk ook meerdere SA-11-installaties in handen hadden gekregen. De betrouwbaarheid van het bericht is onduidelijk.

De Amerikanen baseerden hun conclusie in eerste instantie op eigen waarneming. Aanvankelijk werd bevestigd dat een SA-11 was afgevuurd, maar moest in het midden blijven vanaf welke plaats. Later is dit omgedraaid. Sinds zondag zeggen de Amerikanen dat ze hebben waargenomen dat een raket is afgeschoten vanaf het grondgebied van de rebellen. „We geloven dat dit een SA-11 was.” Amerika beschikt al heel lang over een netwerk van satellieten dat de hete stuwstraal van raketten waarneemt.

Het afvuren van een SA-11-raket is bovendien af te leiden uit de radar- en radiocommunicatie tussen de raket en zijn mobiele grondstation. Met zijn typische frequenties en codering heeft die communicatie een karakteristieke elektronische vingerafdruk. De signalen zijn van verre waarneembaar. Het typische rookspoor dat een raket achterlaat, is tot op heden nergens getoond. Dat zou onmiddellijk zekerheid geven over de plaats vanwaar de raket afgevuurd werd.

Inmiddels ontlenen de Amerikanen ook bewijskracht aan de door de Oekraïense inlichtingendienst onderschepte telefoongesprekken tussen de rebellen onderling en hun berichten op Facebook en Twitter. Ook wordt kennelijk aangenomen dat YouTube-filmpjes, waarop is te zien hoe kort na de crash SA-11-installaties rijden door dorpjes in de nabijheid van de ramp, echt en actueel zijn. Ten slotte zeggen de Amerikanen ervan overtuigd te zijn dat de Oekraïense regering geen SA-11-installaties in de buurt had op het moment van de ramp.