Hoe komt het dat bijna iedereen wel een slachtoffer lijkt te kennen?

Het is een verschijnsel dat vanuit verschillende invalshoeken kan worden verklaard: demografisch, sociologisch en wiskundig.

„De mensen die zo’n verre reis naar Maleisië maken, zijn meestal in de kracht van hun leven”, zegt Leo van Wissen, directeur van het Nederlandse Interdisciplinair Demografisch Instituut. „In die actieve levensfase hebben mensen een grote kennissenkring: familie, vrienden, studiegenoten, collega’s, buren... Demografisch gezien zaten veel slachtoffers in een levensfase waarin hun netwerk heel groot was.”

Zelf kent hij niemand die in het vliegtuig zat. „Ik heb wel van mijn schoonmoeder gehoord dat een leerkracht uit haar dorp tot de slachtoffers behoort. De vraag is dan: wat is de definitie dat je iemand kent? Je kent zo iemand niet persoonlijk, maar het leed dringt wel je leven binnen.”

Socioloog Paul Schnabel, hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, kende twee van de slachtoffers: aids-onderzoeker Joep Lange en Eerste Kamerlid Willem Witteveen. „Heel veel anderen kenden hen ook. Dat is niet zo gek, want zij hadden door hun werk een enorm netwerk. Er zaten in het vliegtuig ook mensen met een kleiner netwerk, bijvoorbeeld migranten uit Indonesië. Toch lijkt het of heel veel Nederlanders een van de slachtoffers van de vliegramp kenden. Dat zijn meestal geen directe relaties, maar bijvoorbeeld de neef van de buurvrouw. Als je zelf een groot netwerk hebt en al die verhalen hoort en leest op sociale media, lijkt het al gauw alsof je veel mensen kent die op een of andere manier te maken hebben met de vliegramp.”

„Wat mij opviel, is dat de slachtoffers van de vliegramp uit alle delen van Nederland komen”, zegt Jelke Bethlehem, hoogleraar in de survey-methodologie aan de Universiteit Leiden en methodologisch adviseur bij het Centraal Bureau voor de Statistiek. „Daardoor associëren we ons al snel met hen. Bij de Bijlmerramp was dat anders: de meeste slachtoffers woonden in één flat en hadden door hun etnische afkomst een beperkt netwerk buiten de eigen kring.”

Er is ook een wiskundige verklaring. „Elke persoon kent zo’n 200 mensen, en elke persoon die je kent, kent ook weer 200 mensen die jij niet persoonlijk kent”, zegt Richard Gill, hoogleraar statistiek aan de Universiteit Leiden. „Via machtsverheffing kun je berekenen dat je maar een paar stappen verwijderd bent van miljoenen mensen: 200 maal 200 maal 200 is 8 miljoen mensen.”

„Als we allemaal ongeveer 8 miljoen vrienden van vrienden van vrienden hebben, dat is de kans aanzienlijk dat daar iemand tussenzit die op de vlucht zat”, zegt Remco van der Hofstad, hoogleraar kansrekening aan de Technische Universiteit Eindhoven. Voor nrc-lezers geldt dat nog sterker, denkt hij. „Met 193 Nederlandse passagiers die op weg waren naar conferenties en culturele vakanties, is het waarschijnlijk dat de nrc-lezers, voor het merendeel meer dan gemiddeld opgeleid, wel iemand kennen die iemand kent die aan boord zat.”