EU wil harde sancties; nog één kans Rusland

Op een emotionele vergadering besluiten ministers tot een ultimatum. Voor het eerst liggen harde sancties op tafel.

Wat een week geleden ondenkbaar was, ligt na het neerhalen van de MH17 op tafel: een pakket harde EU-sancties tegen Rusland, op het gebied van financiën, energie en defensie. Daarmee zeggen Europese ministers van Buitenlandse Zaken in Brussel het, toch al geringe, vertrouwen in de Russische president Vladimir Poetin zo goed als op.

Tot nu toe waren Europese sancties gericht tegen specifieke individuen of bedrijven met een evident kwalijke rol in de Oekraïnecrisis. De lijst met namen werd steeds weer iets langer. Maar door de vliegramp en het gesol met lichamen en wrakstukken was die stap-voor-stap-benadering moeilijk vol te houden. „Het kan geen business as usual meer zijn”, zei minister Timmermans gisteren.

Door de grote handels- en gasbelangen met Rusland hield Nederland vast aan een pragmatische opstelling ten aanzien van sancties. Maar „er is nogal wat veranderd sinds donderdag”, zei Timmermans. „Dit gaat niet meer over economie en handel, dit gaat over gerechtigheid voor bijna tweehonderd Nederlanders die op een gruwelijke manier aan hun einde zijn gekomen.”

De discussie gisteren verliep moeizaam. Lidstaten waren verdeeld. Het Verenigd Koninkrijk, Zweden, Polen en nog enkele voormalige Oostbloklanden drongen aan op een ferme reactie. Zuid-Europese landen sputterden tegen – vooral Cyprus, waar veel Russisch geld is gestald. Duitsland, nauw gelieerd aan Gazprom, gaf tegenstrijdige signalen. En Frankrijk moest zich verdedigen omdat het toch nog de door Rusland bestelde Mistral helikoptervliegdekschepen wil leveren. Bij aankomst repte de Franse minister Laurent Fabius met geen woord over Oekraïne (alleen over Gaza) en na afloop vertrok hij snel en stilletjes.

Dat er toch overeenstemming werd bereikt, is volgens ingewijden mede aan minister Timmermans te danken. Hij stelde weliswaar geen harde eisen, maar vertelde indringend over de impact van de vliegramp op Nederland. „Het was een emotionele bijeenkomst”, zegt een EU-diplomaat. „Ik heb zelfs tranen gezien.” Het was, kortom, niet het moment voor verdeeldheid. Timmermans bedankte zijn collega’s na afloop voor de getoonde „solidariteit en eenheid”.

De Britten en de Polen konden leven met het compromis, omdat er nu voor het eerst brede sancties op tafel liggen. De Duitsers en Zuid-Europeanen omdat er nog speling in zit – en dus ruimte voor diplomatie.

Morgen moet de Europese Commissie voorstellen doen voor de precieze aard en omvang van de strafmaatregelen. Vervolgens hakken regeringsleiders de knoop door. Dat kan snel, maar het kan ook langer duren. Wellicht is een extra top nodig. Op dit moment is daarover geen duidelijkheid.

Officieel gaat het om een dreigement: Rusland krijgt nog één kans om te ‘deëscaleren’. Het is de vraag of president Poetin dat kan of wil. De lijst met EU-eisen komt in feite neer op een schuldbekentenis van Rusland. Dat moet wapenleveranties aan pro-Russische separatisten staken, zijn eigen troepen terugtrekken aan de Oekraïense grens, volledig meewerken aan het onderzoek naar de vliegramp en ook de separatisten hiertoe bewegen. Hoewel in Brussel niemand aan Russische betrokkenheid bij de ramp twijfelt, zijn de nieuwe maatregelen niet aan de ‘schuldvraag’ gekoppeld. Dat kan ook moeilijk: het onderzoek is amper begonnen.

Eind juni leidde een ultimatum niet tot het gewenste resultaat. Integendeel: er ging méér Russisch wapentuig de grens over. EU-ministers besloten daarom gisteren ook om de gerichte, persoonlijke sancties uit te breiden naar Poetins directe entourage. De nieuwe namen worden morgen bekend. De aan het nieuwe ultimatum verbonden gevolgen zijn echter veel groter: Rusland verliest toegang tot de kapitaalmarkten en tot defensie- en energietechnologie. Ook dat is een typisch compromis tussen grote landen: de eerste maatregel zal vooral de Londense City pijn doen. De tweede Frankrijk en Duitsland.