De wrange vlucht terug naar huis

Na een korte ceremonie zijn vanochtend de eerste kisten met slachtoffers teruggevlogen.

De rompen van de twee Nederlandse Hercules-vliegtuigen blikkeren in het zonlicht op de luchthaven van Charkov. Even voor elf uur deze ochtend zetten Oekraïense politiemannen met imposante marineblauwe petten omzichtig vier houten kisten klaar. In de openstaande laadruimte van één van de vliegtuigen, een G-988 met op de staart een afbeelding van een aanvallende stier, staan de overige, naar schatting vijftig, kisten met lichamen van MH17-slachtoffers.

Vanmiddag worden ze teruggevlogen naar Eindhoven, eerst vindt hier een herdenkingsceremonie plaats. „Dat we allereerst hier in Oekraïne nog een ceremonie houden is een belangrijk eerbetoon aan de mensen die hier zijn gestorven”, zegt Angus Houston, speciaal gezant van de Australische premier, even voor de ceremonie begint.

Er zijn Oekraïense politici aanwezig en ambassadedelegaties van alle landen die slachtoffers betreuren. In de menigte houdt een activist een bord omhoog met de tekst: „Breng Poetin voor het tribunaal in Den Haag”.

Ook andere inwoners van Charkov tonen zich geroerd door het lot van de slachtoffers. Televisiejournalist Slava uit Charkov plaatste een foto van het Europese kampioenschap voetbal in 2012 op zijn Facebook-pagina. Daarop houden Oranje-fans een bord omhoog: „ Bedankt Charkov”. Onder de foto: „Herinneren jullie je nog, twee jaar geleden? Vandaag is het onze beurt: Kom naar het vliegveld om sorry te zeggen.” „Hoezo sorry, is het onze schuld dan?”, reageert een aantal ‘vrienden’. De meesten tonen echter respect.

„Macabere dag”, zegt een vermoeid ogende Nederlandse militair na de eerste bergingsdag op het met roestige golfplaten afgezette terrein van de Malisjev-tankfabriek. Hij is met collega’s een etmaal eerder overgevlogen in een Hercules met de lege doodskisten.

Zijn maat probeert intussen de gebrekkig Engels sprekende hotelreceptioniste uit te leggen dat ze hun kamerreserveringen willen verlengen. „In één dag gaan we de volledige repatriëring niet redden”, zegt de militair. „Maar voor het beeld is het belangrijk dat we op de dag van de nationale rouw in Eindhoven arriveren met zoveel mogelijk lichamen.”

Berichten over hoeveel lichamen er totaal uit de trein zouden komen, zorgden gisteren voor nieuwe verwarring. Missiechef voor het Landelijk Team Forensische Opsporing (LTFO) in Charkov, Jan Tuinder: „Wat we absoluut zeker weten is dat de lichamen in de wagens de resten zijn van 200 mensen. Wat niet betekent dat er niet meer resten te vinden zijn.” Maar tot dan toe waren slechts twee koelwagens geopend, voegde hij er aan toe.

Hoe ze dat cijfer met zoveel zekerheid konden brengen, kon persofficier Naber niet verklaren. Naber: „Ik kan me voorstellen dat we pas zullen weten hoeveel personen geïdentificeerd kunnen worden wanneer het identificatieproces compleet is”.

De Oekraïense vice-premier Volodymyr Groysman kon het intussen ook bij de ceremonie van vanochtend niet laten om uit te halen naar de schuldige oostelijke „terroristen”, een voor de buitenlandse aanwezigen controversiële term die zijn vertaler steeds handig wegliet. Het is – net als de demonstratie op het Onafhankelijkheidsplein gisteren – een teken dat de propagandaslag gewoon doorgaat.

Waar enkele maanden geleden in Charkov nog vele duizenden mensen op de been waren om tegen Kiev te demonstreren, stond gisterenavond een honderdtal inwoners van de stad met Oekraïense vlaggen en een NAVO-vaandel in nette rijtjes te zingen en scanderen: „Glorie voor Oekraïne! En glorie voor zijn helden , Poetin choeilo [lullekop]!”

Even verderop, op het dakterras van het Palace, nog gebouwd door een steenrijke oligarch uit het tijdperk van de in februari verdreven Oekraïense president Janoekovitsj, delen internationale journalisten na middernacht de laatste geruchten met elkaar: de koelinstallatie in de trein met de lichamen zou niet hebben gefunctioneerd; de repatriëring gaat nog dagen duren. En er blijven nog vragen, eindeloos veel vragen.

De belangrijkste: hoe zal verder het onderzoek naar de daders verlopen? Diplomaat Hans Docter leverde daar op de luchthaven de kortst mogelijke verklaring over in naam van Nederland: „Wij nemen de leiding in het onderzoek. We willen dit helemaal juist doen.”