Zo’n scheepsbelegging blijft een gok

Voor beleggers in schepen geldt: hoog rendement, hoog risico. Bij het Nederlandse Universal Marine spelen de risico’s op: voor tien schepen in de vloot dreigt faillissement.

Containerschip Amur River van Universal Marine werd opgeleverd toen de kredietcrisis begon. Beleggers werd een rendement van ruim 10 procent per jaar voorgespiegeld. FOTO JOHN WILSON / MARINE TRAFFIC

Peter Boomaars wilde met de opbrengst zijn hypotheek aflossen en wat minder gaan werken. Theo Bontje wilde er een camper van kopen.

Maar ze zijn hun geld waarschijnlijk kwijt. Boomaars en Bontje behoren tot de bijna 11.000 mensen particuliere beleggers die samen 134 miljoen euro hebben gestoken in de schepen van Universal Marine, een van de grootste scheepvaartbedrijven van Nederland. Zonder nieuwe geldschieter dreigt voor tien van de vijftien schepen van Universal Marine dreigt faillissement. En om die voor zich te winnen, wil het bedrijf af van de oude schulden – het geld van de particuliere beleggers. Dat blijkt uit documenten in bezit van deze krant.

Fiscaal aantrekkelijk

Universal Marine heeft zijn beleggers daarom een aanbod gedaan. Wie vrijwillig vertrekt, krijgt 1 procent van zijn inleg terug. Plus 7 procent van de lening die veel beleggers al eerder hebben verstrekt om een faillissement te voorkomen. Peter Boomaars zou slechts 850 euro overhouden van de 50.000 euro die hij in de schepen stak en de 5.000 euro die hij het bedrijf leende. Dat is nogal een verschil met het hoge rendement dat de particuliere beleggers werd voorgespiegeld. Ze hebben geld gestoken in vrachtschepen waarbij ze, fiscaal aantrekkelijk, als mede-eigenaar zouden delen in de winst, maar ook in het verlies. De schepen worden een aantal jaren verhuurd, de opbrengsten daarvan vormen het rendement. Daarna worden ze verkocht (zie inzet).

Neem containerschip Amur River, een van de tien noodlijdende schepen van Universal Marine. Opgeleverd najaar 2008, precies toen de kredietcrisis begon. Maar dat wisten de beleggers toen niet. Hun werd een rendement van meer dan 10 procent per jaar voorgespiegeld.

Enorme waardedaling

Natuurlijk, een belegger moet weten dat tegenover een hoog rendement doorgaans een hoog risico staat – de risico’s staan ook in het prospectus van de Amur River. Zo is de scheepvaartmarkt zeer gevoelig voor pieken en dalen in de economie, waardoor de opbrengsten lager kunnen uitvallen dan voorspeld.

Maar dat deze markt met „een factor 3 of 4 zou instorten”, daarmee had Theo Bontje geen rekening gehouden. En ook Peter Boomaars zag op dat moment de risico’s „nog niet echt”. „De scheepvaart heeft vaker onder druk gestaan, maar zo heftig als nu, dat is nieuw.”

De beleggers lieten zich verleiden. Elke 10.000 euro die ze in de Amur River investeerden, zou hen zes jaar later 6.000 euro hebben opgeleverd. En dat was dan nog zonder de mogelijke winst van de verkoop van het schip. Nu is het zes jaar later, en eigenaar Universal Marine heeft de beloftes niet kunnen waarmaken. Het bedrijf kan zijn bankleningen niet aflossen, en geen rendement uitkeren. De waarde van de schepen is enorm gedaald. De hypotheekschuld van de Amur River is bijna 18 miljoen euro, terwijl de marktwaarde wordt geschat op ongeveer 8 miljoen euro. „We zitten al sinds eind 2008 in de ellende”, zegt directeur Cor Vermeulen.

De particulieren die samen bijna 8,5 miljoen euro in de Amur River belegden en in de jaren daarna nog leningen verstrekten om het schip te behoeden voor faillissement, zijn hun geld zo goed als zeker kwijt.

Onaantrekkelijke keuze

In het reddingsplan van United Mrine worden de tien schepen ondergebracht in een nieuwe leningenstructuur. Er moest iets gebeuren, zegt directeur Vermeulen, het geduld van de banken is na bijna zes jaar op. Met hulp van een Duits financieel adviesbureau, gespecialiseerd in herstructureringen, wordt nu een nieuwe investeerder gezocht.

Vermeulen zegt dat een meerderheid van de beleggers hun investering niet wil opgeven voor 1 procent van hun inleg. Ze hopen dat de markt weer aantrekt. Ook al maakte het bestuur van Universal Marine de keuze erg onaantrekkelijk. Vermeulen schreef in mei in een brief aan de beleggers dat eventuele winst pas kan worden uitbetaald als de 241 miljoen dollar (ruim 178 miljoen euro) aan leningen bij de Bremer Landesbank en de potentiële nieuwe investeerder zijn afgelost. „U kunt er voorzichtigheidshalve het beste vanuit gaan dat er uiteindelijk niet veel zal worden uitgekeerd.”

Kan zijn, zegt Peter Boomaars, maar die 1 procent is wel zó’n „schijntje” van zijn totale inleg dat hij er liever op gokt dat hij net iets meer terugkrijgt. Het verlies „pakt” hem wel, maar het scheelt dat hij het geld niet nodig heeft voor zijn inkomen. Boomaars kent de risico’s van beleggen, en ook de voordelen. Er zijn tijden geweest dat hij meer verdiende met beleggen dan met zijn werk als pedagogisch medewerker.

Minder berustend is een belegger die anoniem wil blijven. Universal Marine, zegt hij, „wil gewoon dat die schepen doorvaren”. „Ze zitten minder met die beleggers die nu allemaal hun geld kwijt zijn.”

Dat zegt ook directeur Henri Lantsheer van de organisatie CV in Nood, die opkomt voor de belangen van beleggers in deze zogeheten commanditaire vennootschappen (scheeps-cv’s). Een „handvol” beleggers van Universal Marine heeft zich intussen bij hem gemeld met de vraag „wat hier gaande is”.

Wanproduct

Of het bedrijf zijn beleggers „een verkeerde voorstelling van zaken” heeft gegeven, weet Lantsheer nog niet. Maar feit blijft dat de markt nu eenmaal heel slecht is. Dat geldt ook voor de andere aanbieders van scheeps-cv’s. Volgens Lantsheer zijn dat er in Nederland ongeveer tien. Een particuliere belegger moet er nooit aan beginnen, zegt hij. „De scheepvaartmarkt is buitengewoon onzeker. Een particulier weet er niets vanaf. En banken gaan altijd voor, als het misgaat. Het is een wanproduct.”