Welke informatie kun je ter plekke nog vinden?

Nee, de omstandigheden op de crashsite zijn niet ideaal: het is al vijf dagen geleden dat vlucht MH17 is neergestort en de plaats delict is betreden door mensen, die ook nog eens met spullen hebben gesleept. Maar als het onderzoek naar de oorzaak van de ramp nu kan beginnen, hebben kenners er alle vertrouwen in dat de waarheid boven water komt.

Joost Hulsenbek is oud-voorzitter van de luchtvaartcommissie van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid. Hij was verantwoordelijk voor de onderzoeken naar de ramp in Tripoli in 2010 en de crash van een toestel van Turkish Airlines bij Schiphol in 2009. Hij zegt: „Je kunt veel afleiden uit de gegevens van de zwarte dozen en uit de sporen op de grond. Je maakt letterlijk een tekening van álles wat er op de grond te vinden is. Dan leg je de puzzel, totdat het vliegtuig weer samenkomt. Het feit dat er mensen op de crashsite hebben rondgelopen, is natuurlijk niet goed voor de onderzoekszuiverheid, maar dat wil niet zeggen dat je niks meer kan.”

Onderzoekers hebben niet alle onderdelen van het vliegtuig nodig om tot een oordeel te komen, zegt Hulsenbek. „Door uitsluiting van wat je normale oorzaken zou kunnen noemen, kom je ook veel te weten.”

De uitgestrektheid van het gebied waarop de brokstukken zijn neergekomen, vormt een belangrijke uitdaging voor de onderzoekers, denk Joris Melkert, docent luchtvaarttechniek aan de TU Delft. De resten van het toestel van Malaysia Airlines zijn geland op een oppervlakte van 35 vierkante kilometer. „Dat is een gebied zo groot als de gemeente Zoetermeer. Het zal niet meevallen om alles te vinden.”

Melkert heeft uitgerekend hoe lang de resten van het toestel erover hebben gedaan om van tien kilometer hoogte op de grond te komen. „Zonder luchtweerstand duurt het driekwart minuut. Met luchtweerstand tussen de anderhalf en twee minuten, afhankelijk van de massa en weerstand van de objecten. Een stuk metaal daalt sneller dan een toiletrol.”

Een vliegtuig is bijzonder kwetsbaar, zegt Melkert. „De romp bestaat uit

een laagje aluminium dat maar enkele millimeters dik is is. Met een stevige priem prik je daar zo doorheen.”

Als er een raket in de buurt ontploft, wordt het toestel doorzeefd met splinters. Dat leidt in ieder geval tot het wegvallen van de druk in de cabine, en afhankelijk van de plaats van impact tot desintegratie van het vliegtuig, aldus Melkert. „Een toestel ontploft niet zo makkelijk als je in films ziet. Kerosine is niet bijzonder ontvlambaar. Maar als er in de buurt een raket ontploft, zou dat zeker kunnen leiden tot het ontvlammen van de brandstof die aan boord is.”

De resten van een eventuele raket en de raketbrandstof moeten op de crashsite vinden zijn, denkt Melkert. „Brokstukken kan je verwijderen, maar de chemische sporen die een raketinslag achterlaat, zijn voor leken niet te zien. Helaas heeft het op de crashsite al wel geregend, dus een deel van die sporen is waarschijnlijk weggespoeld. Maar met wat er ligt, gaan de onderzoekers een heel eind komen. Het gaat bij luchtvaartongelukken niet om het ontdekken van dé oorzaak, maar om het vaststellen van the most probale cause. Daarvoor is genoeg materiaal aanwezig.”

Volgens Joost Hulsenbek zullen ook de zwarte dozen nog belangrijke informatie opleveren. Dat ze enige dagen in het bezit zijn geweest van de opstandelingen, is geen probleem, denkt hij. „Met die zwarte dozen kan niet zijn gerommeld door de rebellen. Er zijn maar twee hoog gespecialiseerde instituten die deze apparaten kunnen lezen, in Parijs en Londen. Een handige jongen met een laptop kan zo’n doos niet manipuleren. En zeker deze mannen niet, van wat ik er van zie op televisie.”

Het team dat uiteindelijk het onderzoek zal gaan doen als de rebellen het toelaten, wordt ongeveer dertig mensen groot, zegt Hulsenbek. Wie meent een belang te hebben, mag zich aanmelden. „Ik denk dat men graag zou willen dat Rusland meedoet, want dat levert gebondenheid aan het onderzoek. Mensen zullen wel geduld moeten opbrengen. Dit gaat zeker een jaar duren.”