Wat is de rolverdeling internationaal?

Links: in het Oekraïense parlement braken vandaag gevechten uit tijdens een stemming over het oproepen van reservisten.Rechts: pro-Russische rebellen vechten met regeringstroepen in Donetsk. Foto’s AFP

Ze zijn er nog niet mee naar buiten getreden, maar het ligt voor de hand dat er de afgelopen dagen een zekere rolverdeling is ontstaan of zelfs is afgesproken tussen de landen die het meest direct betrokken zijn bij de afwikkeling van de ramp met vlucht MH17. Sommige landen hanteren de stok, anderen de zachte hand.

Daarbij zijn het tot dusverre vooral grote westerse landen geweest die als bullebak optraden, met name de VS, Groot-Brittannië en Australië. Zij bezigden de scherpste taal en dreigden met nieuwe sancties. Zo bleef de druk gehandhaafd op Rusland en de pro-Russische separatisten om mee te werken aan een grondig, onafhankelijk onderzoek.

Voor de kleinere, meest getroffen landen – voorop Nederland en Maleisië – was het juist zaak Rusland en de rebellen niet te hard tegen de haren in te strijken. Zij wilden per se de lichamen van de gedode mensen en de gevonden zwarte dozen terug. Maleisië, dat als niet-lid van de NAVO mogelijk minder verdacht was in de ogen van Moskou en zijn bondgenoten in Oekraïne, slaagde er in goed contact te krijgen met de opstandelingen. Volgens de Maleisische premier Najib Razak wisten zijn medewerkers zo de zwarte dozen los te krijgen van de rebellen. Ook claimde hij dat zij er in waren geslaagd toestemming te krijgen de trein met geborgen lichamen van slachtoffers naar Charkov te laten rijden.

Met een ondertoon van verontwaardiging over de Maleisische deal twitterde de Britse defensieanalist Jonathan Eyall vandaag: „Aan wie zou Maleisië nu nog de schuld durven geven van de MH17-misdaad, en wanneer?” Het is nog onduidelijk in hoeverre Nederland achter de schermen ook bij die onderhandelingen was betrokken. In elk geval is premier Rutte tot dusverre ondanks zijn ongeduld gematigder gebleven in zijn kritiek op de Russen dan veel Europese collega’s.

De Britse premier Cameron sprak gisteren van een „beslissend moment” voor Rusland en opperde nieuwe sancties. Zo wil hij dat Frankrijk zijn leverantie van Mistral helikoptervliegdekschepen aan Rusland opschort.

Frankrijk reageerde prompt. Voor het eerst stelde het gisteren voorwaarden aan de verkoop van oorlogsbodems aan Rusland. De levering van een tweede Frans helikoptervliegdekschip „hangt af van de houding van Rusland”, zei president François Hollande gisteravond tegen journalisten. Eventuele nieuwe sancties van de Europese Raad komen te laat voor het eerste schip, aldus Hollande. Dat is in oktober klaar. „De Russen hebben ons al betaald. We zouden 1,1 miljard euro moeten terugbetalen als het schip niet geleverd wordt”, zei hij. Gisteren noemde Cameron het „ondenkbaar” dat Frankrijk de deal doorzet.

De tweede boot, de Sebastopol, is voor 2016 voorzien. De door Hollandes voorganger Sarkozy beklonken deal met Poetin is de grootste wapenleverantie ooit van een NAVO-land aan Rusland.

De Duitse minister Frank Walter Steinmeier hield zich vanmorgen in Brussel, waar Europese ministers bijeen zijn, op de vlakte. „Het wordt geen makkelijke bijeenkomst”, zei hij. Het verloop ervan, zeggen EU-diplomaten, zal voor een belangrijk deel afhangen van de opstelling van Nederland, het hardst getroffen land in deze ramp. Nederland nam in de discussie over sancties tot nu toe een vrij neutrale positie in. De EU heeft al herhaaldelijk gerichte sancties tegen personen ingevoerd tegen Rusland sinds het uitbreken van de Oekraïne-crisis, maar gaat de hardste variant – brede economische sancties tegen hele sectoren – tot nu toe uit de weg.