Wat is de rol van sociale media?

Een groep Twittergebruikers besloot gisteren hun profielfoto te vervangen door een volledig zwarte avatar. Uit respect voor de slachtoffers van vlucht MH17. Een actie die spontaan en ongecoördineerd begon, zoals dat gaat op Twitter. Het sociale medium toonde zich even van zijn beste kant.

Vanaf het moment van de ramp tot vanochtend zijn er in Nederland ruim 480.000 berichten op Twitter en Facebook geplaatst over vlucht MH17. Dat blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Coosto in opdracht van NRC Handelsblad. In het eerste half uur werden er ruim 17.000 berichten verstuurd.

Bij grote gebeurtenissen winnen Facebook (1,3 miljard gebruikers) en Twitter (255 miljoen) aan invloed. Facebook is het sociale medium waar we laten zien wie we zijn, we onze gevoelens delen – de plek waar we medeleven betuigen met de slachtoffers. Waar herdenkingspagina’s worden opgericht en afscheidsbrieven worden geplaatst, zoals de ex-vriend die een brief schreef over de omgekomen Tessa van der Sande (26).

Twitter is het nieuwsmedium waar gebruikers (vooral journalisten) in hoog tempo informatie verspreiden. Twitter beschrijft het onmiddellijke. Daarin heeft Twitter de rol van reguliere nieuwsmedia – kranten, radio en tv – al lang geleden overgenomen. Journalisten kiezen tegenwoordig Twitter als de plek waar als eerste nieuws wordt gebracht. Eerst een tweet, dan werken aan de uitzending of het artikel.

Persoonsgebonden Twitter- en Facebookpagina’s leveren ongefilterde informatie, direct voor iedereen beschikbaar. Dat pakt soms goed uit – soms slecht. De pr- en communicatielaag, waar teksten worden bijgeschaafd en genuanceerd, ontbreekt. Dat levert rauwe informatie op – direct van de bron.

Maar tegelijkertijd gingen op Twitter direct na de ramp namen van slachtoffers en foto’s van bijbehorende paspoorten rond – terwijl nog niet alle nabestaanden waren ingelicht. Sociale media kennen geen ethische grens.

Twitter is impulsgericht. Het medium, met zijn 140 tekens, vraagt om korte, snelle, ongenuanceerde informatie. Een tweet is zo verstuurd. In de gigantische berg lijkt één tweet snel heel onbetekenend.

Zelfs de journalisten die voor hun krant, website of tv-zender juist zo zorgvuldig te werk gaan, verliezen op Twitter de nuance uit het oog. Dat gebeurde opvallend veel in de verslaggeving rond de ramp met vlucht MH17.

Onder meer Ernst-Jan Pfauth (De Correspondent), Theo Verbruggen (NOS) en Brenno de Winter (NU.nl) boden excuses aan, nadat ze op Twitter of Facebook te snel hadden geoordeeld of vanwege het delen van privacygevoelige informatie. Actualiteitenrubriek EenVandaag betuigde spijt, nadat het ‘Kent u iemand die aan boord zat van MH-017, het neergestorte vliegtuig?’ had getwitterd, vlak nadat de ramp zich had voltrokken. Hoe sneller het medium, hoe sneller je fouten maakt.

Gisteren ging EenVandaag opnieuw door het stof, nadat een verslaggever in de tv-uitzending een stuk had voorgelezen uit een schriftje uit de bagage van een slachtoffer. Zelfs op televisie blijken de filters niet altijd even goed georganiseerd.