Ondertussen aan het stille zuidfront

De aandacht van de wereld is gericht op Oekraïne, maar in de luwte van de media breidt Rusland zijn invloed uit viaeen pijpleiding die veel Europese landen van gas gaat voorzien.

Op dezelfde dag dat de Oekraïne-crisis een dramatische wending nam door de ramp met het passagiersvliegtuig van Malaysia Airlines, was in Italië te zien hoe Rusland gestaag bouwt aan zijn strategie voor de lange termijn. Met militaire operaties, separatisten of geweld had dat niets te maken. Wel met macht, het uiteenspelen van de Europese Unie en de toekomst van Oekraïne.

Bij La Repubblica, een van de grootste Italiaanse kranten, verscheen donderdag een advertentiebijlage van acht pagina’s, gefinancierd door een Russische overheidsinstelling die zich ‘Rusland achter de krantenkoppen’ noemt. Eén pagina was uitgetrokken voor een artikel over ‘South Stream’, de pijpleiding die het Russische staatsbedrijf Gazprom wil aanleggen om gas via de Zwarte Zee naar Europa te exporteren. Het project ligt op koers, was de boodschap van het stuk. „Weer nieuwe landen hebben bevestigd dat ze eraan deelnemen.”

Zeg maar eens nee tegen zo’n gasdeal

En dat klopt. Hoewel die nieuwe gasleiding de Europese Unie nóg afhankelijker zal maken van Russisch gas werken sommige lidstaten van de EU er maar al te graag aan mee. De landen waar de pijpleiding doorheen moet gaan lopen, kunnen de werkgelegenheid die ze oplevert en de inkomsten uit de doorvoer van het gas goed gebruiken. Dat Rusland de hoofdmoot van de financiering voor zijn rekening neemt, is helemaal mooi. ‘Zeg maar eens nee tegen zo’n Russische gasdeal’, luidde de kop boven een artikel over het project dat dinsdag in NRC Handelsblad stond.

Al maanden spreekt de Europese Unie haar verontwaardiging uit over de Russische annexatie van de Krim en de aanhoudende destabilisering van het oosten van Oekraïne. In nauw overleg met de Verenigde Staten voert de EU de sancties tegen Rusland stap voor stap op, begeleid door dreigementen om Rusland te isoleren. Maar intussen staat de ontwikkeling van South Stream haaks op dat alles.

Ze willen allemaal tekenen

Oostenrijk tekende vorige maand voor het project – president Poetin was er speciaal voor naar Wenen gekomen. Hongarije en kandidaat EU-lid Servië hadden al eerder ingestemd.

Alleen Bulgarije schortte de voorbereidingen dit voorjaar op onder zware druk van de Europese Unie en de VS. Maar het straatarme land kan zich slecht veroorloven de Russische kluif aan zich voorbij te laten gaan. Zodra het daartoe de kans ziet, zal het naar alle waarschijnlijkheid bijdraaien en weer aan South Stream meewerken.

Terwijl de internationale aandacht vooral gericht is op wat er in het oosten van Oekraïne gebeurt, rukt Rusland op aan wat je het stille, zuidelijke front kan noemen. Strategisch is dat zeker zo belangrijk als wat er aan het echte front gebeurt.

Rusland slaat veel vliegen in één klap

Met de aanleg van de pijpleiding slaan de Russen meerdere vliegen in één klap. Ze omzeilen Oekraïne ermee, en ondergraven de belangrijke rol die het land nu heeft bij de doorvoer van Russich gas naar Europa. Verder versterken ze hun positie op de Europese gasmarkt. En ze versterken de verdeeldheid binnen de Europese Unie tussen de landen die de Russische invloed willen inperken en de landen die willen profiteren van de economische kansen die de nieuwe gasleiding ze biedt. Italië, dat nauwe economische banden met Rusland heeft en dit half jaar het roulerend voorzitterschap van de EU bekleedt, hoort duidelijk bij die tweede groep landen. Vandaar ook die bijlage bij La Repubblica.

Vaak wordt ongeduldig gedaan wanneer de Europese Unie het weer eens niet eens kan worden – alsof de lidstaten ruziënde kinderen zijn. Maar het probleem is niet dat de politieke leiders te slap zijn om knopen door te hakken, maar dat de belangen van hun landen vaak uiteenlopen – en daarvan maakt Rusland handig gebruik.