Misschien kan een e-book wel tweedehands zijn

Uitgevers wilden de handel in tweedehands e-books laten verbieden. Volgens de rechter is niet aangetoond dat e-books niet tweedehands kunnen zijn.

Het nieuwe bedrijfje Tom Kabinet mag van de rechter in Amsterdam doorgaan met het verkopen van tweedehands e-books. Gisteren wees de rechter de bezwaren af van het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) en de Groep Algemene Uitgevers (GAU). Die vinden dat Tom Kabinet inbreuk maakt op het auteursrecht.

1 Wat kan een lezer met Tom Kabinet?

Bij Tom Kabinet, opgericht door Judith Mariën met investeerder The Change Network, kunnen lezers e-books tweedehands kopen en verkopen, als op een soort marktplaats. Het wil een alternatief zijn voor illegale kopieën. Toen tomkabinet.nl op 24 juni online ging, schreef het een brief aan Nederlandse uitgevers om te praten over de bezwaren die uitgevers mogelijk zouden hebben.

Ook maakte het bekend de uitgevers 5 eurocent per verkocht e-book te willen betalen, als uitgevers van een nieuwe uitgave snel na publicatie honderd exemplaren tweedehands aanbieden.

De uitgevers eisten hierop dat Tom Kabinet zijn diensten zou staken. Dit leidde tot een kort geding. Tom Kabinet wil niet bekendmaken hoeveel boeken er inmiddels te koop worden aangeboden of verkocht zijn, „omdat getallen altijd uit hun context gehaald worden”, aldus Marc Jellema van The Change Network.

2 Wat is het bezwaar van de uitgevers?

Zij vinden dat Tom Kabinet niet kan garanderen dat de boeken rechtmatig worden aangeboden. De verkoper moet van Tom Kabinet beloven zijn eigen exemplaar te wissen als het e-book verkocht is, maar dit is niet te controleren. Ook kan een verkoper een illegale kopie aanbieden. Tom Kabinet voorziet elk boek van een watermerk om te voorkomen dat het meermalen wordt aangeboden, maar dit vinden uitgevers niet genoeg.

3 Wat is het verweer van Tom Kabinet?

Tom Kabinet beroept zich op het UsedSoft-arrest van het Europese Hof van Justitie uit 2012. Hierin oordeelde het hof dat gebruikte software tweedehands mag worden doorverkocht. Volgens Tom Kabinet werkt het met e-books precies hetzelfde. De zaak draait om de vraag of er sprake is van ‘uitputting’. Dit betekent dat als een artikel verkocht wordt, de oorspronkelijke eigenaar er geen aanspraak meer op kan maken.

Bij fysieke goederen is dit duidelijk: een uitgever kan een papieren boek maar één keer verkopen. Daarna kan het steeds opnieuw tweedehands worden doorverkocht. Maar omdat een softwareprogramma eindeloos gekopieerd kan worden, is het de vraag waar het eigendom van de producent eindigt en of het ooit tweedehands wordt. In het arrest stelde het hof van wel: een softwareprogramma werd gelijk aan een fysiek product.

4 Hoe oordeelt de rechter hierover?

Volgens haar is het onduidelijk wat de reikwijdte van het UsedSoft-arrest precies is. Hierover zouden NUV en GAU vragen kunnen stellen aan het hof. Zolang niet duidelijk is of het arrest ook opgaat voor e-books, kan niet worden vastgesteld dat Tom Kabinet onrechtmatig handelt, vindt de rechter. Mede omdat NUV en GAU eerder niet zijn ingegaan op het verzoek van Tom Kabinet tot overleg, vindt de rechter de eisen nu niet op hun plaats. NUV en GAU moeten de proceskosten van 23.000 euro betalen.