MH17: het Srebrenicasyndroom

Europa, ook Nederland is passief bij de oorlog in Oekraïne, want wil geen kanonnen in augustus meer, schrijft Roger Cohen.

Een eeuw na de Eerste Wereldoorlog wil niemand de kanonnen van augustus. Toch moeten we ons afvragen of het beter is om jarenlang te wachten op de ontwijkende conclusies van een officieel onderzoek naar het lot van vlucht 17 van Malaysia Airlines, dan om nu te handelen op grond van dat wat we al weten: dat de Boeing 777 met 298 mensen aan boord werd neergeschoten door een raket van een SA-11-luchtafweersysteem van Russische makelij, afgevuurd uit een gebied in Oost-Oekraïne in handen van pro-Russische separatisten, Russische huurlingen en Russische agenten. Een half dronken Oekraïense boer met een geweer uit de jaren vijftig schiet niet op tien kilometer een vliegtuig uit de lucht.

Een ‘enorme hoeveelheid bewijsmateriaal’, om met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry te spreken, wijst op de levering van SA-11-systemen en de bijbehorende training door Rusland. De Oekraïense overheid heeft vernietigende geluidsopnamen en beelden waarin de misdaad is vastgelegd. In juni werd een Oekraïens vrachtvliegtuig bij een landing in het gebied geraakt door raketten die van de schouder waren afgevuurd, waarbij 49 mensen om het leven kwamen. Deze maand werd nog een ander vrachtvliegtuig, dat op bijna zeven kilometer hoogte vloog, door een raket geraakt. Hiervoor is geen raketwetenschap vereist.

De Russische president Vladimir Poetin speelt met vuur. Hij is door zijn annexatiepolitiek in Rusland een held geworden. De wereld is erdoor in gevaar gebracht. De Krim was het verwaande precedent voor deze misdaad. Het neerschieten van vlucht 17 van Malaysia Airlines komt neer op een oorlogsdaad. Misschien niet met voorbedachten rade, maar toch. Op de zonnebloemen en de graanvelden van Oost-Oekraïne regende het Nederlandse lijken, die zelfs in de dood zijn geschonden, 193 onschuldige Nederlanders, zielen die zijn onteerd door de schurken van de Volksrepubliek Donetsk.

‘Dit is moord, massamoord. Laten we er niet omheen draaien,’ zegt Julian Lindley-French, een defensie-analist die in het Nederlandse dorpje Alphen woont. ‘De schrik slaat hier om in woede,’ zegt hij tegen me, ‘en die zal de komende weken nog nadreunen. Dit is het begin van een ingewikkelde marteling voor Nederland.’

De Nederlandse reactie kenmerkt zich door behoedzame eerbied voor Moskou. De Europese Unie: nagenoeg afwezig. Bij een crisis verdwijnt Europa – het spook dat wegglijdt. Het Westen is een loos begrip geworden. De Nederlanders drijven veel handel met Rusland. Europa zweeft rond in een zeepbel van half pacifisme. Het laat zich liever koeioneren dan agressief te worden. Niemand wil de kanonnen van augustus, zoals Barbara Tuchman de aanloop tot de eerste Wereldoorlog kenschetste.

‘Het is nu absoluut noodzakelijk en de allereerste prioriteit dat de recuperatie van de slachtoffers zo snel mogelijk plaatsvindt,’ zei de Nederlandse premier Mark Rutte in een verklaring. ‘Ik ben geschokt over de beelden van volstrekt respectloos gedrag op de rampplek.’ Hij sprak met Poetin om zijn verontwaardiging te uiten.

Dat was het wel zo’n beetje. Lijken liggen dagen in de zon te rotten. Op een station dat vergeven is van de vliegen worden ze in plastic zakken in koelwagons gestopt. De zwarte doos is wisselgeld, handelswaar. Tuig slaat aan het plunderen! Het is één grote anarchie! Officiële onderzoeksteams werden aan de rand van het gebied tegengehouden. Poetin houdt ongeloofwaardige verhalen in afgrijselijke ambtelijke bewoordingen. De ontkenning van zijn betrokkenheid is volstrekt ongeloofwaardig.

Een Nederlandse schrijver, Sidney Vollmer, richtte een verbitterde brief aan Rutte waarin hij hem bedankte dat hij de morele superioriteit van de Nederlanders had hooggehouden, dat hij ‘niet overijld in actie was gekomen voor een stel rottende lijken’ terwijl ‘hun portemonnees en iPhones veilig op weg zijn’ naar Moskou. De lijken zullen hoe dan ook wel ‘in de oorlogsmist verdwijnen’ en zoals iedereen weet, ‘hebben we Gazprom nodig’.

De Nederlandse passiviteit heeft een naam: het Srebrenicasyndroom. Dit wordt nu het Europasyndroom.

Deze massamoord is een schandaal dat niet zonder gevolgen zou mogen blijven. Door dalende militaire begrotingen rest van de Nederlandse commando’s nog maar een schamel overblijfsel. Rusland zou een veto uitspreken over elke resolutie van de VN-Veiligheidsraad die het gebruik van geweld zou toestaan bij een beperkte missie om de lijken en het bewijsmateriaal te bergen. Maar Oekraïne, dat de wrakstukken en doden op zijn grondgebied heeft liggen, zou daaraan wel steun verlenen. De Amerikaanse, Britse, Nederlandse en Australische regeringen dienen een ultimatum te stellen waarin vrije toegang tot de rampplek wordt geëist en deze eis kracht bij te zetten door een geloofwaardige dreiging met geweld. Het Rusland van Poetin mag niet worden toegestaan het wereldkampioenschap voetbal van 2018 te organiseren. Een prioriteit van het Westen moet zijn om het Oekraïense leger tot een geloofwaardige strijdmacht om te vormen.

Dit zal niet gebeuren. Europa is zwak. Het Amerika van Obama houdt zich bezig met bezuinigingen, niet met daadkracht. Poetin moet te vriend gehouden worden. Niemand is bereid hem te trotseren. De Poetin-paaiers hebben tal van argumenten. Stuur troepen naar Oekraïne en je bewijst de Russische stelling dat het Westen daar plannen mee heeft. Bovendien, wie wil nu de Derde Wereldoorlog?

De zelfbenoemde Volksrepubliek Donetsk lijkt Mark Rutte af te bluffen. De dodelijke klaproosvelden van 1914 maken plaats voor de dodelijke zonnebloemvelden van 2014. Nederlandse bloemen vliegen nog altijd de wereld over – een bloeiende handel.

Een lezeres, Katherine Holden, stuurde mij een gedicht genaamd ‘De bloei des doods’. Ze schrijft: ‘Fluwelen bladeren en stoere stengels tijdelijk graf voor kinderen moeders geliefden artsen leraren vaders studenten kunstenaars broers en zusters onderzoekers uit de steeds donkerder lucht gevallen. Vlees-gevoede regen.’

Iedereen wil de zon van augustus. De zomervakantie regeert. Niemand wil de kanonnen – en jammer van de nog grotere kanonnen die alle concessies nog weleens zouden kunnen brengen.