Ik heb Poetin kraakhelder gezegd dat hij zijn invloed moet gebruiken

‘Mevrouw de voorzitter, dank u wel. Afgelopen donderdag, 17 juli 2014, zal de geschiedenis ingaan als een inktzwarte dag. Bijna 300 passagiers, onder wie 193 landgenoten; backpackers, wetenschappers, gezinnen en ook een lid van de Staten-Generaal, Willem Witteveen, gingen die dag aan boord van vlucht MH17 van Malaysia Airlines van Schiphol richting Kuala Lumpur. Zij gingen nietsvermoedend hun kansloze lot tegemoet.

Deze afgrijselijke gebeurtenis heeft ons land diep getroffen. Ons aller gedachten gaan uit naar de familie, vrienden en nabestaanden van de passagiers. Bijna iedereen kent in zijn of haar omgeving één van de slachtoffers of kent iemand die één van de slachtoffers kent. De onderlinge verbondenheid in Nederland is op dit moment heel groot en dat is bijzonder.

Wij zijn allen geschokt, verbijsterd en woedend. Er leven ook nog zoveel vragen. Vanaf het moment dat het afschuwelijke nieuws van de crash ons bereikte, is de crisiscoördinatie binnen het kabinet geactiveerd om al die vragen zo goed en snel mogelijk te beantwoorden en te handelen.

Absolute hoofdprioriteit is de repatriëring van de stoffelijke overschotten. Daarnaast is directe toegang tot de crashsite nodig voor onafhankelijk onderzoek dat de onderste steen boven moet krijgen over de precieze toedracht. Hierop zullen de daders hun gerechte straf moeten krijgen. En tegelijkertijd is het van het grootste belang om in Nederland zorg te bieden voor de nabestaanden.

De minister van Buitenlandse Zaken en ik zijn sinds donderdagmiddag in bijna permanent overleg met internationale collega’s om de repatriëring en de toegang tot de rampplek te bewerkstelligen. Ik sprak – vaak meerdere keren – met de regeringsleiders van Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Frankrijk, Maleisië, Oekraïne, Australië, Indonesië en Rusland, als ook met de secretaris-generaal van de Verenigde Naties.

Minister Timmermans is nu in New York om de leden van de VN-Veiligheidsraad aan te sporen een sterke resolutie aan te nemen, waarin de nadruk ligt op het belang van onbelemmerde hulpverlening en onafhankelijk, internationaal onderzoek. Een dergelijke resolutie is een krachtig instrument om van alle betrokken partijen medewerking af te dwingen.

Minister Timmermans is met Nederlandse experts meegereisd, dit weekend, om met Oekraïense autoriteiten en internationale organisaties, waaronder hulporganisaties, te overleggen over de bergingsoperatie en het onderzoek naar de toedracht en eventuele schuldigen.

President Porosjenko, ik heb hem zelf gisteravond laat nog aan de lijn gehad, en premier Jatsenjoek zegden alle medewerking toe om de berging van slachtoffers mogelijk te maken. De OVSE onderhandelt met de separatisten, zodat experts hun werk veilig kunnen doen.

Complexe operatie die veel tijd vergt

Ik kom dan nu eerst te spreken over de berging en identificatie. De Nederlandse experts zijn op 19 juli richting het rampgebied gereisd. Dat is een complexe operatie die tijd vergt. Nederlandse hulpverleners in Oekraïne van onder meer de Nederlandse Onderzoekraad voor Veiligheid, het OM, het Landelijke Team Forensische Opsporing en de crisismedewerkers van Buitenlandse Zaken zijn nu allen in Oekraïne aanwezig. Een Nederlandse expert, het hoofd van het Landelijk Team Forensische Opsporing ter plekke, Gert Wibbelink, leidt de internationale coördinatie bij het identificeren van de slachtoffers.

Vanuit Nederland is inmiddels een Hercules-vliegtuig met materieel voor het coördinatieteam, aangekomen in Charkov en er zitten ook alle mensen bij voor de identificatie. Op dit moment kan ik dus ook nog geen uitsluitsel geven wanneer de lichamen van de Nederlandse slachtoffers naar Nederland kunnen worden overgebracht. Wij zetten er alles op in om ervoor te zorgen dat een snelle en professionele identificatie op het hoogst denkbare kwaliteitsniveau kan plaatsvinden.

Dan kom ik bij het vraagstuk van de toedracht en de schuldvraag. Er zijn inmiddels sterke aanwijzingen over de toedracht van de ramp. Internationaal en onafhankelijk onderzoek naar de toedracht zijn essentieel om de feiten precies te kunnen vaststellen. Ik blijf herhalen dat voorkomen moet worden dat het voortijdig aanwijzen van schuldigen leidt tot een verminderde toegang tot het rampgebied en daarmee tot een vermindering van de kans op het terughalen naar Nederland van de lichamen en het doen van onafhankelijk onderzoek. Een internationaal onderzoeksteam zal onderzoek doen naar de oorzaken van de ramp. Onderzoekers van de Nederlandse Onderzoeksraad voor Veiligheid maken deel uit van dit team. Het is op dit moment niet te zeggen wanneer een eerste rapport beschikbaar zal zijn.

Het is voor het kabinet, zoals ook bij de bredere ontwikkelingen in Oost-Oekraïne, duidelijk dat Rusland haar invloed op de separatisten moet gebruiken om de situatie ter plekke te verbeteren. Dit heb ik ook in kraakheldere termen besproken met de Russische president. En indien de komende dagen de toegang tot het rampgebied onvoldoende blijft, dan liggen alle politieke, economische en financiële opties op tafel tegen diegenen die daarvoor direct of indirect verantwoordelijk zijn. Dit geldt ook als bevestigd wordt wie verantwoordelijk is voor het neerhalen van MH17. Maatregelen zullen dan niet uitblijven.’