Grote vragen over ramp blijven

Stoffelijke resten naar Nederland; Rusland werkt mee in Veiligheidsraad; nabestaanden krijgen hulp

Een Oekraïense politieman ziet toe op de aankomst in Charkov van de trein met de stoffelijke resten van de meeste slachtoffers van de vliegramp. Foto Reuters

De stoffelijke resten van de inzittenden van vlucht MH17 zijn onderweg naar Nederland. De gekoelde trein met wat er over is van de meeste van de 298 slachtoffers kwam vanochtend aan in Charkov, stad in handen van de Oekraïense regering. Slechts een klein deel van de slachtoffers is nu nog in gebied onder controle van de pro-Russische separatisten die beschuldigd zijn van het neerhalen van het passagiersvliegtuig.

Zo is, vijf dagen nadat de vlucht van Amsterdam naar Kuala Lumpur crashte, eindelijk beweging gekomen in de afhandeling van de ramp.

Dat gebeurt onder grote internationale druk, en te midden van veel vragen en onzekerheden over toedracht en afhandeling van de ramp en over de internationale verantwoordelijkheden en gevolgen.

Minister Timmermans van Buitenlandse Zaken maakte gisteren internationaal indruk met een rede bij de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties in New York waarin hij indringende vragen stelde. „Tot op de dag van mijn dood zal ik niet begrijpen dat het zo lang moest duren voor bergingswerkers werd toegestaan om hun moeilijke werk te doen, en dat stoffelijke resten gebruikt konden worden in een verachtelijk politiek spel.”

Of het Nederlandse optreden zelf effectief is om het doel te bereiken de slachtoffers zo snel mogelijk terug te krijgen, is een van de vragen waarover discussie is – maar vooralsnog krijgen premier Rutte en de andere ministers ruimte voor hun crisismanagement. Bronnen bij het kabinet zeggen dat veel landen en organisaties een rol hebben gespeeld bij het terugkrijgen van de lichamen. De OVSE zou een cruciale rol hebben gehad in het contact tussen de Oekraïense regering en de separatisten.

Een belangrijk succes was gisteren dat de Veiligheidsraad een resolutie aannam waarin het neerhalen van het toestel „in de krachtigste termen” wordt veroordeeld. Een doorbraak, omdat ook Rusland instemde met een uitspraak met het woord ‘downing’ erin. Het wordt nu niet meer betwist dat de vlucht is neergehaald.

De vraag is nog wel: door wie. Daar heeft Rusland zo zijn eigen hypotheses over, die haaks staan op wat onder anderen de Amerikanen zeggen. Zij schermen met informatie die de verdenking op Rusland laadt dat dit land ten minste indirect verantwoordelijk kan worden gehouden.

Onafhankelijk onderzoek zal mogelijk leiden tot vervolging, in Nederland, Oekraïne of internationaal. Maar ook daarover zijn nog veel vragen. Een Nederlander leidt het forensisch onderzoek op de rampplek, de zwarte dozen van het vliegtuig van Malaysia Airlines zijn vannacht overgedragen aan Maleisië. De Australische premier Abbott is al heel kritisch over de kansen dat de waarheid op de rampplek nog achterhaald kan worden: „Na de misdaad volgt de doofpot.”

Australië heeft hulp beloofd aan het Nederlands Forensisch Instituut, waar de stoffelijke resten na aankomst in Nederland zullen worden onderzocht. Identificatie kan nog maanden duren.

Nabestaanden kunnen met hun vragen terecht bij tachtig ‘familierechercheurs’ van de Nederlandse politie. Slachtofferhulp richt een besloten ‘online forum’ voor hen in. Gisteren hadden zo’n 1.000 nabestaanden in Nieuwegein een, eveneens besloten, ontmoeting met onder anderen premier Rutte, koning Willem-Alexander en koningin Máxima. De koning onderstreepte na de bijeenkomst in een tv-rede dat de ramp „ een diepe wond” in de samenleving heeft geslagen. „Het litteken zal zichtbaar en voelbaar blijven. Tot in lengte van jaren.”