Dit stuk is geschreven door een mens

Forbes en AP doen het al: werk van journalisten laten overnemen door robots. Slimme software genereert automatisch nieuwsartikelen. De lezer blijkt nauwelijks verschil te zien. Wint een robot ooit de Pulitzer?

Illustratie Roel Venderbosch

Aan deze zin kunt u, de lezer, zien dat dit artikel door een mens geschreven is – en niet door een robot. Een machine is niet in staat tot reflectie. Nog niet, in ieder geval.

Dit verhaal gaat over robotjournalistiek: slimme software die in staat is om bepaalde taken van journalisten over te nemen. Vooral handig bij nieuwsonderwerpen die veel gebruik maken van data en statistieken – zoals verslaggeving over de woningmarkt, sport en het bedrijfsleven.

Een voorbeeld. Vorige week maandag maakte de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs bekend een lagere kwartaalwinst te verwachten. Op de website van zakentijdschrift Forbes verscheen direct een nieuwsbericht.

De eerste alinea:

Wall Street is expecting lower profit for Goldman Sachs when the company reports its second quarter results on Tuesday, July 15, 2014. Analysts are expecting earnings per share of $3.07 after the company booked a profit of $3.70 a share a year earlier.

Een prima bericht, beetje droog misschien. Niks bijzonders.

Behalve dat het artikel niet geschreven is door een journalist, maar is samengesteld door het computerprogramma Quill (letterlijk vertaald: ‘ganzenveer’) van het Amerikaanse bedrijf Narrative Science.

Quill is zogenoemde ‘artificial intelligence software’. Een computerprogramma dat grote hoeveelheden data – economische cijfers van Goldman Sachs in dit geval – analyseert, en daarvan automatisch een leesbaar nieuwsbericht genereert. Verschillende media experimenteren met deze software of hebben het zelfs al ingevoerd.

Er zijn voorbeelden genoeg. The Los Angeles Times laat het lokale aardbevingnieuws over aan het algoritme Quakebot, dat seismografische data oppikt en verwerkt tot redelijk leesbare artikelen. Het Amerikaanse persbureau AP maakte vorige maand bekend de kwartaalberichten van beursgenoteerde bedrijven voortaan door de robots van techbedrijf Automated Insights te laten schrijven.

AP kan nu elk kwartaal 4.400 nieuwsberichten leveren aan internationale media. Dat is bijna vijftien keer meer dan de AP-journalisten van vlees en bloed tot nu deden.

We komen om in de gegevens

De basis voor de technologie die bedrijven zoals Narrative Science en Automated Insights gebruiken is ontwikkeld in de jaren negentig, zegt onderzoeker Mariët Theune van de afdeling Human Media Interaction van de Universiteit Twente. Theune doet onderzoek naar het genereren van taal en spraak door computers. Dat het juist nu echt aan begint te slaan, komt volgens Theune omdat „we leven in het tijdperk van Big Data”, zegt ze. „We komen om in de gegevens die niet zo toegankelijk zijn. Dat willen de media nu beheersbaar maken.”

Het moet verleidelijk klinken voor een mediabedrijf: een duur journalistencorps inruilen voor een abonnement op een robotdienst – onbekend is wat het kost. Een robot is nooit ziek, klaagt en zeurt niet, maakt geen fouten met verkeerde getallen en heeft z’n stuk binnen een seconde af. Nog sneller zelfs: de software van Automated Insights is in staat om 1.600 korte artikelen per seconde te produceren.

En, zo blijkt: voor de lezer maakt het – bij korte, simpele nieuwsberichten tenminste – weinig verschil. Dat toont een experiment dat onderzoeker Christer Clerwall van de Universiteit van Karlstad in Zweden begin dit jaar deed (zie kaders).

Clerwall toonde een groep lezers twee simpele nieuwsberichten over hetzelfde onderwerp: één was geschreven door een journalist, de ander door een computerprogramma.

Beide stukken waren volgens de lezers ongeveer even goed geschreven. Het robotbericht werd weliswaar als iets ‘saaier’ beoordeeld, maar ook als informatiever, betrouwbaarder en objectiever. Dat sluit naadloos aan bij een uitspraak van mediachef Lewis Dvorkin van Forbes, die tegen technologieblad Wired zei nog nooit een klacht van een lezer over de robotberichten te hebben gehad.

Geen vervanging van de mens

Dit roept een interessante vraag op. Is journalistiek te automatiseren? Zo’n vaart zal het niet lopen. Om bij het voorbeeld van AP te blijven: de 4.400 robotberichten die door Automated Insights worden geleverd leiden niet tot verlies van banen, belooft de leiding van AP. De journalisten worden van het berichtencorvee afgehaald en ‘anders ingezet’ – het geven van duiding, van betekenis, aan de cijfers. „Journalisten kunnen zich weer concentreren op waar ze goed in zijn”, zegt James Kotecki van Automated Insights in een interview via Skype. „In plaats van dat ze tijd besteden aan werk dat toch ergens al robotachtig is.”

De robot vervangt de mens niet, hij vult aan. „Hij schrijft berichten die anders niet geschreven zouden worden. Of helpt de journalist om tijd te besparen”, zegt Kotecki. „Wij leveren een aantal alinea’s met cijfers, de journalist kan op pad om daar iets aan toe te voegen. De robot is er voor het wat, waar, wanneer en wie. De journalist nog steeds voor het hoe en waarom.”

Een gesprek is niet te programmeren

Waar gaat dit uiteindelijk toe leiden? Is de tijd dat een robot een Pulitzerprijs (een prestigieuze Amerikaanse journalistieke prijs) wint nabij, zoals één van de oprichters van Narrative Science denkt?

Misschien komt het ooit zo ver, maar robots zijn op dit moment nog lang niet in staat om echte verhalen van journalisten over te nemen – met analyses, gedachtesprongen en interviews, zegt hoogleraar Sociale Robotica Vanessa Evers van de Universiteit Twente. „Een menselijk gesprek is zo ongelooflijk ingewikkeld na te bootsen. Wanneer stop je met praten? Wat bedoelt iemand precies? Dat is niet te programmeren.”

Onderzoeker Mariët Theune vult aan: „Taal is ambigu. Een zin kan heel veel dingen betekenen. Je kan op heel veel manieren hetzelfde zeggen. Kiezen welke manier het meest geschikt is op een bepaald moment is lastig voor computers.”

En een robot bedrijft puur ‘objectieve’ journalistiek – en de vraag is of lezers dat nog wel willen. Evers: „We willen geen robot die alleen puur informatie meedeelt. We willen journalisten die aan waarheidsvinding doen.”