China wint zieltjes in achtertuin VS

Het continent wordt steeds afhankelijker van de miljarden die Chinezen voor grondstoffen betalen

Venezuela en Argentinië zijn grootste ontvangers Chinees geld

„Invasies en alleenheerschappij, dat zit de Chinezen niet in de genen.” Met die boodschap probeert de Chinese president Xi Jinping vertrouwen te winnen in Latijns-Amerika. Op een tiendaagse reis op het continent, die hij morgen afrondt, wil Xi de banden versterken met de opkomende regio.

De Chinese president geeft in ieder land op zijn reis – Brazilië, Argentinië, Venezuela en Cuba – een kranteninterview. Daarin verwijst hij subtiel naar die andere wereldmacht die van oudsher wél de baas wilde spelen in Latijns-Amerika: de Verenigde Staten.

De Chinese president houdt de leiders van het continent voor dat hij juist op gelijke voet wil staan. „De inzet van Chinese diplomatie is het bewaren van de wereldvrede en het bevorderen van gemeenschappelijke ontwikkeling,” zei hij tegen de financiële krant Valor uit Brazilië, waar hij de reis vorige week begon.

Het is al Xi’s tweede officiële bezoek aan Latijns-Amerika sinds zijn aantreden in 2012. Dat is niet voor niets. De president heeft groot belang bij de grondstoffen en landbouwproducten die er te vinden zijn.

Grondstoffen voor geld

De Latijns-Amerikanen op hun beurt zijn blij met de komst van de Chinezen. En dan met name met het geld dat ze meebrengen. In veel landen is China in korte tijd uitgegroeid tot de belangrijkste handelspartner en de grootste investeerder. De Verenigde Staten en Nederland – in veel landen een grote investeerder – zijn gedaald in belangrijkheid.

De kern van de uitruil tussen Latijns-Amerika en China is eenvoudig: grondstoffen voor geld. De Chinezen worden vooral warm onthaald door landen die, onder andere door financieel wanbeleid, moeite hebben met het aantrekken van buitenlandse investeringen en leningen.

Neem Argentinië, dat in 2001 bankroet ging met honderd miljard dollar (74 miljard euro) aan schulden. Nog altijd wordt er met de schuldeisers gepraat over de afwikkeling hiervan. Potentiële nieuwe investeerders blijven achterdochtig zolang een akkoord uitblijft.

De Chinezen, daarentegen, zijn de afgelopen jaren bereid geweest om geld in Argentinië te steken. Vanaf 2007 hebben ze 14,1 miljard dollar aan het land geleend, voornamelijk voor de aanleg van infrastructuur. Het metronetwerk van de hoofdstad Buenos Aires wordt bijvoorbeeld uitgebreid met Chinees geld.

Schaduwzijde

Latijns-Amerika is de afgelopen tien jaar meegedeind op de snelle economische groei van China. De Chinese import van Latijns-Amerikaanse goederen is sinds 2000 vertwintigvoudigd, aldus de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank. Vooral de honger naar olie, soja en ijzererts is groot.

Maar er is ook een schaduwzijde. De Chinezen storen zich in eigen land niet al te veel aan milieu- en arbeidswetgeving. Die aanpak nemen ze mee naar de projecten die ze financieren in Latijns-Amerika. Vaak bieden de lokale overheden geen tegenwicht.

Een veel grotere zorg voor de politieke leiders van Latijns-Amerika is de ongelijke handelsrelaties met China. Want China mag dan scheepsladingen grondstoffen importeren, voor industriële producten zit de grens nagenoeg dicht. Door tariefmuren kunnen Latijns-Amerikaanse bedrijven niet concurreren op de Chinese markt.

Het omgekeerde gebeurt wel: goedkope Chinese producten overspoelen al jaren het continent. Zelfs industriële sectoren waar Latijns-Amerika van oudsher redelijk sterk in was, zoals kleding, kunnen niet op tegen de lage prijzen.

Deze onbalans wordt pregnanter nu de afgelopen jaren de groei is vertraagd in veel Latijns-Amerikaanse landen – want ook daarin volgt het continent de Chinezen. Steeds sterker wordt de roep van Latijns-Amerikaanse producenten om beschermingsmuren op te richten tegen de goedkope Chinese importen.

Underdog

Het is een terugkerend probleem voor Latijns-Amerika: het lukt maar niet om van grondstofleverancier uit te groeien tot een producent van hoogwaardige goederen. Dat lukte niet in de tijd dat Verenigde Staten de overhand had en dat lijkt ook nu niet te lukken in de relatie met China.

De hoop bestond dat het bezoek van president Xi aanleiding zou zijn voor leiders in Latijns-Amerika om betere handelsafspraken te maken. Dat is voor zover bekend niet gebeurd. In Brazilië, Venezuela en Argentinië werd Xi zonder kritiek omarmd. Ook op de laatste stop, bij de ideologische bondgenoot Cuba, vallen stevige onderhandelingen niet te verwachten.

Latijns-Amerika is simpelweg te afhankelijk van Chinees geld. Sinds 2005 heeft China meer dan 100 miljard dollar aan leningen toegezegd aan landen en bedrijven in de regio. In 2010 waren de leningen zelfs zo omvangrijk – 36 miljard dollar – dat ze hoger uitvielen dan de opgetelde leningen van de Wereldbank, de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank en de Amerikaanse Export-Import Bank.

China opereert slim in de ‘achtertuin’ van Amerika. Op deze reis heeft president Xi een aantal Latijns-Amerikaanse landen bezocht die slechte of bekoelde relaties hebben met de VS. Xi onderstreept daarbij dat ook China een underdog is – wat het natuurlijk niet is als op een na grootste economie.

Het vergeten continent. Zo werd Latijns-Amerika een tijd geleden betiteld in een boek van journalist Michael Reid van The Economist. Hij schetste de blindheid van het Westen voor het enorme potentieel van de regio. China, daarentegen, ziet de kansen wel.