Ook Poetin improviseert erop los

Niet alleen Rutte weet niet wie hij moet bellen, ook Poetin heeft mogelijk geen flauw idee.De tovenaar zit zelf in het nauw.

Foto Reuters

Krap een uur nadat premier Mark Rutte zaterdag op een persconferentie bekend had gemaakt dat hij die middag een „intens” telefoongesprek met president Vladimir Poetin had gehad, meldde ook de persdienst van het Kremlin dat beide regeringsleiders met elkaar hadden gesproken. Maar waarover? Niet over hetzelfde. Het feit dat Rutte en Poetin kennelijk over verschillende thema’s spraken, spreekt boekdelen in een weekeinde waarin de ramp van uur tot uur meer werd gepolitiseerd.

Volgens de Rijksvoorlichtingsdienst ging de conversatie zaterdag over de toestand in het rampgebied op de grond bij het mijnwerkersstadje Torez. De premier had daarom geëist dat Poetin „nu zijn verantwoordelijkheid richting de rebellen neemt”. Rutte klonk grimmig dat Poetin zijn gewapende zielsverwanten in de Donbass niet zelf tot de orde had geroepen.

Iets later liet het Kremlin weten Poetin en Rutte een heel ander onderwerp hadden aangesneden. Namelijk een „onafhankelijk, open en objectief onderzoek naar de oorzaken van het ongeluk” onder auspiciën van de International Civil Aviation Organization (ICAO). Geen woord maakte het Kremlin vuil aan de problemen in de eerste etmalen ná de ramp, problemen die onder meer zijn gerezen door het gedrag van milities die een en andermaal aan Poetin om (militaire) hulp hebben gevraagd.

Tijd rekken

Waarom weigert Poetin zo hardnekkig meer medeleven te betuigen dan de eerste condoleances? Waarom legt Poetin sinds donderdagavond de verantwoordelijkheid voor de ramp bij de Oekraïense regering?

Het antwoord op al deze vragen is niet eenduidig. De simpelste verklaring is dat Poetin tijd rekt. Ook hij heeft een werkhypothese over de oorzaken van de catastrofe. De inlichtingendiensten van Rusland horen tot de beste ter wereld. Als Washington na een paar dagen al een voorlopige conclusie denkt te kunnen trekken, dan moet Moskou dat ook kunnen. Toch doet de Russische regering dat niet. Ze oppert geen eigen versie noch weerspreekt ze de Amerikaanse versie. Ze onderneemt evenmin concrete actie voor het “objectieve” onderzoek dat ze zelf juist bepleit. Door tijd te rekken, gokt Poetin er op dat Rusland het onderzoek naar de ramp zo lang kan rekken en compliceren dat de eerste volkse verontwaardiging overwaait en uiteindelijk alleen de serieuze critici hun tanden nog in de zaak willen zetten.

De hardste verklaring is dat Poetin heel goed weet wat er gebeurd zou kunnen zijn maar geen enkele behoefte heeft om die kennis op het internationale toneel te delen. Zeker niet met een economische handelspartner als Nederland. Sinds het fiasco van het bilaterale jaar Nederland/Rusland 2013 heeft Moskou alleen achting voor de harde financiële cijfers. Nederland is een van de vijf belangrijkste handelspartners van Rusland. Poetin heeft tot nu toe ervaren dat het bedrijfsleven zijn prioriteiten niet bij de moraal legt. Met Nederlandse desinvesteringen zou het dus best eens los kunnen lopen.

Niet meer in het gareel

De ingewikkeldste verklaring is dat Poetin zelf ook in het nauw zit. En wel omdat hij de klassieke tovenaar is die zijn leerlingen niet meer in het gareel kan krijgen. De rebellen in de Donbass hebben de afgelopen maanden veel politiek ondersteuning uit Moskou gekregen. De radicaal-nationalistische vleugel rond het Kremlin zweepte de separatisten op tot steeds meer actie. Er zijn allengs meer en overtuigender aanwijzingen dat die steun zich niet beperkt tot mensen. Naar de Donbass werd ook steeds meer zwaar krijgsmaterieel aangevoerd, van pantservoertuigen en tanks tot luchtafweergeschut. Maar met dit spul worden de rebellen ook autonomer. Ze vechten hun strijd zelf uit. Ze laten hun geest niet meer in de fles duwen.

Bovendien hebben ze onderling onmin. Een treffend voorbeeld is het gesjacher me de zwarte doos. Gistermiddag zei premier Aleksandr Borodaj dat de separatisten in Donetsk dat de twee ‘zwarte dozen’ op zijn kantoor lagen en dat hij die zou overhandeigen aan de internationale onderzoekers. Zijn vicepremier Andrej Poergin ontkende dat een paar uur later glashard. Deze chaos in rebellenland maakt het voor het Kremlin moeilijk om in te grijpen. Niet alleen premier Rutte weet niet wie hij moet bellen, ook president Poetin heeft mogelijk geen flauw idee.

Wat de motieven ook mogen zijn, sinds dit weekeinde lijkt er geen sprake meer te zijn van een masterplan. Poetin improviseert er eerder op los.