Nucleaire gesprekken met Iran verlengd

Na zes maanden onderhandelingen hebben VN-Veiligheidsraad en Duitsland deadline ‘Iran’ verschoven naar 2 november

Onderhandelingen over de beperking van het Iraanse atoomprogramma zijn met vier maanden verlengd. Dit hebben de vijf vetomachten in de VN-Veiligheidsraad plus Duitsland zaterdagochtend na zes maanden onderhandelen besloten. De extra maanden, tot 24 november, zijn volgens de Duitse minister Frank-Walter Steinmeier „de laatste en beste kans om het nucleaire dispuut met Iran vreedzaam te beëindigen”.

EU-buitenlandvertegenwoordiger Catherine Ashton blijft de onderhandelingen in Wenen voorzitten, al loopt haar mandaat eind oktober af. Ashton heeft een persoonlijke band opgebouwd met Javad Zarif, de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken. Over haar echte invloed valt te twisten. Maar niemand wil dat een nieuweling straks de laatste, moeilijkste fase leidt; een echec kan de geopolitieke turbulentie rondom Europa verergeren. De VS en westerse landen hebben Iran nodig om terreurgroep ISIS te bestrijden en de oorlog in Syrië en het Israëlisch-Palestijnse conflict te stoppen. Ook willen ze vermijden dat Iran naar Rusland opschuift.

Na zes gespreksrondes zijn de partijen elkaar genaderd over het verminderen van de plutoniumproductie en de nieuwe bestemming van een ondergrondse productie-site. Over de uraniumproductie, het aantal centrifuges dat Iran mag blijven gebruiken en onder welke voorwaarden, staan ze lijnrecht tegenover elkaar.

De VS, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Rusland, China en Duitsland willen voorkomen dat Iran een atoombom maakt. Het land is daar volgens hen dichtbij. Zij willen dat Iran die productie grotendeels staakt en het restje gebruikt voor vredelievende doeleinden zoals de productie van medische isotopen (voor bestraling) en opwekken van elektriciteit. Dit moet gebeuren onder het wakend oog van de IAEA, het nucleaire agentschap in Wenen. Dit kan alarm slaan als Iran toch ‘uitbreekt’.

Iran houdt vol dat het geen bom maakt en ervaart totale curatele als vernederend. Maar het wil van de wurgende economische sancties af. Volgens een IAEA-rapport van gisteren heeft Iran zich afgelopen maanden goed aan de afspraken gehouden. Om de onderhandelingen de kans te geven, zou Iran hoogverrijkt uranium, waarvan je snel een bom kunt maken, in een andere vorm omzetten. Ook zou het niet meer tot 20 procent verrijken. Van hun kant hebben de VS en de EU als bemoedigend gebaar sommige sancties verlicht (zoals voor de auto-industrie) en 4,2 miljard dollar van de bevroren Iraanse tegoeden in het buitenland (die oplopen tot ruim 100 miljard in totaal) vrijgegeven.

Voor de komende vier maanden wordt een soortgelijk arrangement van kracht. In ruil voor het converteren van uranium naar een zwakkere vorm krijgt Iran 2,8 miljard dollar aan bevroren tegoeden.

Iran en de VS hebben weinig manoeuvreerruimte. Aan beide kanten stellen politieke haviken, die profiteren van polarisatie, strenge eisen die de onderhandelingen bemoeilijken. Nationale trots, machtsstrijd en winstbejag spelen allemaal een rol. Het wantrouwen tussen beide landen is 35 jaar na de bestorming van de Amerikaanse ambassade in Teheran immens. Ondanks de meningsverschillen benadrukken Amerikaanse onderhandelaars dat er „zicht is op een geloofwaardige allesomvattende deal” in november.