Gemiste kans, Rutte had Poetin echt onder druk moeten zetten

Poetin heeft geen belang bij pottekijkers in een gebied waar sinds een half jaar chaos is gecreëerd met hulp van Russische staatsburgers, Russisch militair materieel en Russische propaganda, schrijft Laura Starink.

Illustratie Ruben L. Oppenheimer

Als Vladimir Poetin na het neerhalen van de Boeing van Malaysia Airlines ook maar een greintje fatsoen had willen tonen, dan had hij direct de telefoon gepakt en de Moskoviet Aleksandr Borodaj in Donetsk gebeld.

Hij had deze premier van de zogenaamde Volksrepubliek Donetsk moeten sommeren dat zijn minister van Defensie Igor Girkin zijn bandieten onmiddellijk uit het rampgebied terug moest trekken. Militair opperbevelhebber Girkin, alias Strelkov, eveneens Moskoviet en voormalig FSB’er (geheime dienst), is de man die zich op zijn Facebookpagina vrolijk maakte dat een Oekraïense ‘vogel’ uit de lucht was gehaald, totdat hij de fatale vergissing bemerkte.

Premier Rutte en minister van Buitenlandse Zaken Timmermans stonden voor een zware opgave. Lichamen bergen in een oorlogsgebied waar de Oekraïense overheid geen zeggenschap heeft. Als premier Rutte doortastender was geweest, had hij in zijn eerste telefoongesprek tegen Poetin kunnen zeggen dat hij per direct een zware onderhandelaar naar Donetsk zou sturen om met Borodaj afspraken te maken over de onmiddellijke overdracht van het gebied.

Rutte had van Poetin moeten eisen dat de rebellen een gewapende vrijgeleide voor die onderhandelaar zouden leveren. En de Nederlandse premier had hem moeten vragen Borodaj de opdracht te geven het gebied te ontruimen. Om een en ander in goede banen te leiden had Poetin bijvoorbeeld zijn ervaren diplomaat Vladimir Loekin kunnen sturen, die begin mei ter plekke heeft bemiddeld bij de vrijlating van gegijzelde OVSE-waarnemers in Slavjansk.

Dat de Russen directe invloed hebben, bleek toen twee maanden geleden in Oost-Oekraïne het zogenaamde ‘Vostok’-bataljon opdook, bestaande uit onder meer professionele Tsjetsjeense commando’s, dat hardhandig een einde maakte aan het geslemp en geplunder van de rebellen.

Daarnaast had Rutte vrijdag al een compleet internationaal bergingsteam naar Kiev moeten sturen, dat zich direct richting Donetsk had moeten begeven. Per konvooi is dat zo’n zes uur rijden. Ook voor dit team had Girkin zich moeten verplichten vanaf de grens van het opstandelingengebied een gewapende vrijgeleide te leveren.

De ongewapende OVSE-waarnemers die nu in het gebied rondrijden kunnen slechts observeren en hebben geen mandaat en capaciteiten om lichamen te bergen. Dit team had het gebied hermetisch af moeten sluiten voor buitenstaanders, de stoffelijke resten in veiligheid kunnen brengen en een onderzoek kunnen starten naar de oorzaak van de ramp

Wat er tussen Poetin en Rutte is besproken weten we niet, maar dit is allemaal niet gebeurd. In plaats daarvan zagen we een steeds wanhopiger wordende Rutte verslag doen van telefonades waarin Poetin keer op keer ‘alle medewerking’ belooft. We zagen respectloos gesjouw met lichamen in bodybags, rondstruinende burgers, ongeïnteresseerde tot de tanden bewapende rebellen, een koeltrein gevuld met stoffelijke resten die een dag lang stilstond op het station van het stadje Thorez.

Intussen waarschuwde de Oekraïense geheime dienst dat er aanwijzingen waren dat bewijsmateriaal wordt verdonkeremaand. Timmermans keerde onverrichter zake terug uit Kiev; logisch: de Oekraïense autoriteiten zijn partij in het conflict en hebben geen enkele invloed op de opstandelingen. In het veilige Charkov is inmiddels alles in gereedheid gemaakt voor het in ontvangst nemen van de slachtoffers.

Rusland beweert dat het vliegtuig uit de lucht is gehaald door het Oekraïense leger. De rebellen zouden nooit hebben beschikt over een BUK-lanceer-installatie. De Russen zijn razend dat alle vingers naar Moskou wijzen.

Alle reden voor medewerking aan een grondig onderzoek, zou je denken. Maar dat Poetin niet levert, is natuurlijk niet verwonderlijk.

Hij heeft geen belang bij pottenkijkers in het gebied waar sinds een half jaar chaos is gecreëerd met behulp van Russische staatsburgers, Russisch militair materieel en Russische propaganda.

Er kan nog een andere reden zijn voor Poetins passiviteit: wie weet heeft hij de rebellen niet meer in de hand. Heeft hij een doos van Pandora geopend die hij niet meer dicht krijgt. Zijn tactiek van pappen en nathouden heeft bij de opstandelingen, die sinds de hervatting van het Oekraïense offensief op hun retour zijn, kwaad bloed gezet. Girkin/Strelkov beklaagde zich op Facebook keer op keer over het uitblijven van steun van het Russische leger. Ook moet er in het opstandelingenleger grote onvrede zijn over de stiekeme manier waarop de bij bosjes sneuvelende Russen over de grens worden gesmokkeld en gauw onder de grond worden gestopt.

De Russische krant Novaja Gazeta volgde een vrouw die wanhopig de mortuaria van het Russische Rostov afliep op zoek naar het lijk van haar voor volk en vaderland gesneuvelde echtgenoot.

Ze werd overal met een kluitje in het riet gestuurd. Rusland wil niet te koop lopen met zijn buitenlandse inmenging. Poetin benadrukt ook steeds dat zijn invloed op de opstandelingen beperkt is.

Dat zou waar kunnen zijn. Maar dat de Boeing toevallig vol Nederlanders zat geeft de Nederlandse regering de plicht de Russische president verantwoordelijk te stellen voor de schrijnende puinhoop die de ‘vernederde’ Russen in Oekraïne, die hij zegt te willen beschermen, hebben aangericht.

Poetin kan aan dit volstrekt kunstmatige conflict met gemak een einde maken. Hij moet de grens hermetisch afsluiten, een arrestatiebevel afkondigen tegen Russische staatsburgers die in het buitenland misdrijven plegen, en een einde maken aan de oorlogshitserij op de Russische televisie.