All Black ben je tot diep in je ziel

Het Nieuw-Zeelandse rugby-sevensteam was in Nederland. Succescoach Gordon Tietjens lijkt op Louis van Gaal.

Coach Gordon Tietjens tijdens een training van de All Blacks in Castricum. Zijn succes heeft volgens hem vier componenten: traditie, passie, discipline en het ontbreken van compromissen. Foto Robin Utrecht

Hij is kaal, draagt een short met een nietszeggend T-shirt en loopt op teenslippers door een hotel in Egmond aan Zee. Als anonymus, versmolten met de vele badgasten. Zo’n profiel associeer je niet met de bondscoach die van het Nieuw-Zeelandse sevens-team een rugbymachine heeft gemaakt. Maar vergis je niet, de man op slippers is een man van eer: Sir Gordon Frederick Tietjens, gedecoreerd vanwege onophoudelijke successen.

De Hollandse kuststreek is de laatste pleisterplaats van een reis naar Glasgow, waar Gordon Tietjens en zijn rugbymannen komend weekeinde bij de Gemenebest Spelen worden geacht opnieuw te zegevieren. Wie anders? Hebben the All Blacks niet alle gouden medailles gewonnen vanaf het jaar (1998) dat rugby-sevens aan het programma is toegevoegd? Wel degelijk. En immer onder leiding van Tietjens, die Nieuw-Zeeland ook nog eens tien titels in de Sevens World Series heeft gebracht. Zijn successen hebben hem na twintig jaar in rugbyland iconische faam gebracht.

Die coach gaf zaterdag – op voorspraak van sportkoepel NOC*NSF, in het kader van het Master Coach-programma – zijn geheimen prijs aan een tiental Nederlandse coaches, van wie Marianne Timmer (schaatsen), Bas de Bever (BMX) en Jeroen Otter (shorttrack) de bekendsten waren.

Nou ja, prijsgeven is een groot woord. Veel nieuws vertelde Tietjens niet, zeker niet op fysiologisch gebied. De kracht van zijn werkwijze ligt op het mentale vlak. De Nieuw-Zeelander dankt zijn succes vooral aan de manier waarop hij een team samenstelt en voorbereidt op toernooien. Dan zijn er opvallende raakvlakken met de aanpak van Louis van Gaal tijdens het WK in Brazilië. Tietjens gaat uit van de kracht van het team, niet van het individu; misschien nog wel sterker dan Van Gaal dat op het WK deed. Maar Tietjens lijkt in het geheel niet op Van Gaal, noch qua uiterlijk, noch qua presentatie. Hun grootste gemene deler is zelfverzekerdheid.

Les één van Tietjens: zoek niet naar de beste spelers, maar naar het beste team. Waarbij deze coach makkelijk praten heeft, want in Nieuw-Zeeland heeft hij de keus uit een keur aan rugbytalenten. Zelfs voor sevens, dat in de rangorde onder de selectie van het traditionele spel met vijftien spelers, de nationale competitie en Jong Nieuw-Zeeland staat. De selectie van sevens bestaat uit left overs.

Strategische zet van Tietjens: hij kiest alleen jonge, talentvolle spelers, die hij, samen met zijn staf van vijf specialisten, vormt en kneedt. Op die manier heeft Tietjens in twintig jaar zo’n veertig spelers voor het grote All Blacks bij de fifteens, de regerend wereldkampioen, opgeleid. Niet verbazingwekkend dat Tietjens in Nieuw-Zeeland op een voetstuk is geplaatst.

Gevraagd naar een verklaring voor zijn succes noemt Tietjens vier componenten: hij is traditioneel, gepassioneerd, gedisciplineerd en compromisloos. Aan die kenmerken voegt hij een vleugje menselijke warmte toe, vergelijkbaar met het totale-mens-principe dat Van Gaal toepast. Tietjens: „Ik bouw ook een relatie op met de ouders. Ik wil dat iedereen, dus ook pa en ma, zich committeert aan het team. Die samenhang is essentieel. Daarom hecht ik niet zo sterk aan topspelers; die kun je in de eerste minuut van een toernooi verliezen.”

Het team, altijd het team, daar draait het om bij Tietjens. En om de samenhang te versterken past hij intern een kleurtheorie toe, die is gebaseerd op het analytische psychologie van de Zwitserse psychiater Carl Jung en in de jaren negentig is uitgewekt door de Brit Andy Lothian. Grofweg verdeelt Tietjens zijn spelers over de kleuren rood, geel en groen. Hij werkt toe naar een team van overwegend ‘groene’ spelers. Van een minderheid gedoogt hij het ‘gele’ label, maar ‘rood’ is onacceptabel. Die komen er niet in of verwijdert Tietjens. In zijn terminologie: „Red always rings the bell, yellow sometimes rings the bell and green never rings the bell.”

De selectie waarmee Tientjes bij de Gemenebest Spelen aantreedt is volgen hem zeventig procent ‘groen’ en dertig procent ‘geel’. Groene kenmerken zijn: sociaal, geduldig, attent, betrouwbaar, dienstbaar, loyaal, kortom de ware teamspeler. Wat wil een coach nog meer. Geel staat voor: vriendelijk, enthousiast, hartelijk, optimistisch, inspirerend, maar ook praatgraag. En rood geldt als: dynamisch, besluitvaardig, voortvarend, maar ook direct, confronterend en onafhankelijk; vooral die laatste drie karaktertrekken kunnen botsen met het teambelang. In de ogen van Tietjens „doet ‘rood’ nooit genoeg.”

Het mantra van Tietjens is dat winnen een veelzijdig proces is, dat begint met het creëren van een cultuur. Die baseert hij op: eenheid, eensgezindheid – compromisloos alles voor elkaar over hebben –, passie en een sterk arbeidsethos. Aan die uitgangspunten doet Tietjens geen concessies.

In Nieuw-Zeeland worden die eigenschappen versterkt door de cultuur van de sport. Het bekendste is de Haka, het Maori-ritueel dat voorafgaande aan elke wedstrijd wordt uitgevoerd en altijd weer imponeert. Minder bekend, maar vooral ingrijpend voor de spelers is de overhandiging van het shirt van de All Blacks. Dat gebeurt doorgaans door een oud-speler. Het zwarte shirt trek je niet zo maar even aan. Nee, het gevoel wordt overgedragen dat je uitverkoren bent. Een All Black ben je tot diep in je ziel.

De magie van het zwarte shirt is een gemeenschappelijk gevoel onder rugbyers, Nieuw-Zeelander of niet. Het respect is groot. Ook in Nederland, waar de rugbyclub Castricum het als een grote eer ervoer om de Nieuw-Zeelandse sevens-selectie in aanloop naar de Gemenebest Spelen onderdak te bieden voor een trainingskamp. Met vrijwilligers werd afgelopen week een omvangrijk programma afgewerkt. Tot een bezoek van Nieuw-Zeelandse ambassadeur toe. Exemplarisch: hij was in gezelschap van de nieuwsgierige staatssecretaris en fervent rugbyer Fred Teeven.