Vier vragen over de eerste Zomergast, Freek de Jonge

Vanavond begint het interviewprogramma Zomergasten (VPRO). In de eerste aflevering praat presentator en tv-maker Wilfried de Jong met cabaretier Freek de Jonge. Vier vragen over hem als gast.

Freek de Jonge tijdens een optreden in het DeLaMar Theater. Foto ANP/ Bas Czerwinski

Een presentator, een speciale gast en drie uur lang televisie: vanavond begint het interviewprogramma Zomergasten (VPRO). Het 27e seizoen is om 20.15 uur zien op Nederland 2. In de eerste aflevering praat presentator en tv-maker Wilfried de Jong met cabaretier Freek de Jonge, die het programma in 1996 zélf presenteerde. Maar, zo zei hij tegen NRC Handelsblad, “aan deze kant van de tafel zitten is natuurlijk beter.”

De Jonge, zoon van een predikant, rondde de HBS af en studeerde culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. Daar ontmoette hij Bram Vermeulen en Johan Gertenbach, met wie De Jonge de theatergroep Neerlands Hoop In Bange Dagen oprichtte. Hij maakte acht programma’s met de mannen, tot hij in 1980 ‘voor zichzelf begon’. Het leidde tot meer dan veertig cabaretvoorstellingen en negen boeken.

Henk van Gelder, cultuurredacteur van NRC Handelsblad, is trouwe fan en bezocht bijna alle voorstellingen van Freek de Jonge. We stelden hem vier vragen over de Zomergast van vanavond.

Wat maakt Freek de Jonge een interessante Zomergast?

Van Gelder:

“Freek de Jonge mag ook wel de grondlegger van het hedendaagse cabaret heten. Samen met artiest Bram Vermeulen vormde hij het duo Neerlands Hoop, dat satire vermengde met popmuziek. Daardoor kreeg het cabaret in een klap een heel nieuw publiek - veel jonger dan de burgerij, die voorheen naar de voorstellingen van Wim Sonneveld of Toon Hermans kwam kijken.”

“In zijn eerste soloprogramma, in 1980, introduceerde hij een rode draad. Eén overkoepelend verhaal met wat vrolijke terzijdes. Sindsdien is dat door alle nieuwe generaties nagevolgd. Nu, terwijl hij bijna zeventig is, is zijn eerzucht nog onverminderd groot.”

Wat kunnen we van de uitzending verwachten?

“Freek is een alleseter. Geen enkel onderwerp is bij voorbaat uitgesloten. Het kan over politiek gaan, of over wetenschap, of over kunst. Maar waarschijnlijk gaat het niet over andere cabaretiers. Hij vindt eigenlijk dat hij zelf de enige is.”

Wat moet Wilfried de Jong zeker aan deze gast vragen?

“Waarom heeft Freek zich zo vaak, in allerlei tv-programma’s, laten verleiden tot honende opmerkingen over anderen? Daarmee heeft hij alleen maar bijgedragen aan het misverstand: dat hij een zure, oude man is geworden. Dat terwijl hij op het toneel één en al energie uitstraalt, en door theatercritici tot op de dag van vandaag wordt geprezen om de programma’s die hij maakt. Aan eerbewijzen geen gebrek, de laatste jaren – en terecht.”

Wat is de grootste potentiële valkuil bij deze gast?

“Freek is een meesterverteller met een geniaal gevoel voor timing. Een gevolg zal óók zijn dat hij zich daardoor, tijdens de uitzending, voortdurend blijft afvragen of het gesprek wel boeiend blijft. Dat is niet zijn taak, daar moet Wilfried de Jong voor zorgen. En dat kan wrijving opleveren, zeker als de gast en gastheer uiteenlopende ideeën hebben over gespreksonderwerpen.

“Freek lijkt me typisch iemand die vooraf bedenkt wat hij wil zeggen, en wat niet. Misschien kost het Wilfried meer moeite om Freek op een ander spoor te zetten. Maar daardoor kan het ook extra spannend worden.”