Ze kunnen er maar beter aan wennen

In Oklahoma schudt de grond steeds vaker, waarschijnlijk als gevolg van de schaliegaswinning. Maar niemand verwacht dat daar snel een einde aan komt.

Oliewerkers trekken door de Verenigde Staten naar de plekken waar werk voor ze is. Ze bivakkeren in caravans, zoals hier in North Dakota, waar er 320 bij elkaar staan. Foto Ilvy Njiokiktjien

Het gevaar komt in Oklahoma van twee kanten: van boven en van beneden. Het tornadoseizoen is weer begonnen, en iedereen in de stad Guthrie weet dat je alleen maar kunt hopen dat de stormen niet door jouw straat razen.

Het stadje Moore, een half uur rijden van Guthrie, werd vorig jaar deels verwoest door een tornado. En dan is er ook nog het mysterieuze gevaar onder de grond, dat inwoners ’s nachts wakker houdt, huizen beschadigt en scheuren in wegen veroorzaakt. Dat is de golf van aardbevingen die Oklahoma teistert. „We zijn overgeleverd aan de elementen”, zegt inwoner Jason Murphey.

Guthrie, een slaperig stadje dat ontstond tijdens de Land Rush van 1889, is van haar rust beroofd. Bijna elke dag trilt de grond, soms meerdere keren per dag. Jason Murphey, een Republikeins Congreslid in Oklahoma’s Huis van Afgevaardigden, woont met zijn jonge gezin in Guthrie. „De bevingen ’s nachts zijn griezelig. Het huis schudt, soms vallen er stenen naar beneden. De honden in de straat worden wakker en beginnen te blaffen.”

Het huis van Murphey is in de laatste paar maanden aan de buitenkant beschadigd: er zitten forse barsten in de bakstenen muur. „Die schade is nog niet eens het ergste. De mensen zijn bang, en iedereen loopt rond met een slaaptekort. Daardoor is de gemeenschap gespannen en geïrriteerd.”

Oklahoma is een vlakke prairiestaat ten noorden van Texas, en van oudsher nauwelijks een aardbevingsgebied. Maar vanaf 2009 begon de aarde steeds vaker te schudden. Eerst was er af en toe een nauwelijks waarneembare trilling, vertellen inwoners van Guthrie. Daarna nam het aantal aardbevingen snel toe, en ze leken steeds heviger te worden. In november 2011 was de eerste grote beving voelbaar, dicht bij Guthrie: 5,6 op de schaal van Richter.

Bomaanslag

„De dreun was zo enorm dat ik dacht aan een nieuwe bomaanslag”, zegt Melany Todd, een serveerster, die de bomaanslag in Oklahoma City in 1997 van dichtbij meemaakte. In 2013 werden ruim 3.000 aardbevingen geregistreerd, waarvan 109 sterker waren dan 3,0 op de schaal van Richter. „Dat record was begin april al verbroken”, zegt onderzoeker Austin Holland van de University of Oklahoma.

Op het kantoor van Holland hangen kaarten met angstaanjagend veel stippen. Hij noteert daarop alle bevingen. Seismografen volgen de voortdurende trillingen. Als Holland om tien over negen aan zijn eerste koffie toe is, heeft hij al twee aardbevingen geregistreerd. „Het waren twee kleintjes, net voelbaar misschien.” Hij wijst op een kaart voor zich. „Het probleem is dat sommige gebieden veel vaker worden getroffen. Rondom Guthrie hebben mensen er voortdurend last van, en is het risico op een grote aardbeving ook het grootst.”

Holland probeert de oorzaak van de aardbeving te achterhalen. „De conclusies zullen niet iedereen hier bevallen”, zegt hij. „Oklahoma leeft al decennia van de olie- en gaswinning. De industrie staat hier op een voetstuk. Het is niet makkelijk om te zeggen dat ze ook deel van het probleem is.”

De staat Oklahoma is een van de grootste olieproducenten: vorig jaar werd voor 111 miljoen vaten aan ruwe olie naar boven gehaald. Slechts drie staten produceren meer gas dan Oklahoma. Deze bronnen zijn al oud, en op sommige plekken helemaal uitgeput. Sinds enkele jaren is ook het enorme arsenaal aan schaliegas in het zuidoosten van Oklahoma bereikbaar. Via zogeheten horizontaal boren kan het gas bereikt worden, waarna het gewonnen wordt door grote hoeveelheden water en chemicaliën in het schaliegesteente te spuiten.

Het ligt voor de hand, zegt Austin Holland, om het verband te zien tussen de schaliegaswinning en de toename van de aardbevingen. Maar het ligt volgens hem iets gecompliceerder. Het is niet de winning zelf die de bevingen veroorzaakt, maar wat er daarna met overtollig water gebeurt.

Het water dat vrijkomt bij de boring van schaliegas en -olie is zwaar vervuild. Dat wordt opgevangen en op andere plekken in diepe bassins onder de grond gespoten. Die bassins liggen honderden meters diep, en gesteente moet voorkomen dat het water mengt met schoon water onder de grond.

Hier gaat het volgens Holland mis. Er wordt veel te veel afvalwater de grond in gepompt, waardoor stabiele breuklijnen opeens losschieten. Kijk naar de kaart, en je ziet dat Oklahoma volledig lekgeprikt is. Meer dan tienduizend bronnen zijn aangelegd, waar bedrijven zich kunnen ontdoen van boorafval. Zeker zesduizend daarvan worden gebruikt voor vervuild water.

Hollands conclusies komen overeen met een onderzoek van vijf geologen, die eerder deze maand in het tijdschrift Science alarm sloegen over de schaliegaswinning in Oklahoma. Het afvalwater legt door de breuklijnen vele kilometers onder de grond af en zorgt op plekken die ver uit elkaar liggen voor aardbevingen. Volgens de onderzoekers loopt ook Oklahoma City, een stad met circa 1,3 miljoen inwoners, steeds meer gevaar.

Middeleeuwse strontkar

De bronnen liggen verspreid over de staat. Vrachtwagens rijden af en aan met nieuwe voorraden. Holland: „Het inzamelen van afvalwater is vies werk maar goede handel – een beetje als de middeleeuwse strontkar. Oliebedrijven betalen veel geld om van hun rotzooi af te komen. De opkopers pompen het water ongecontroleerd de grond in. Het zijn handelaren, zonder geologische kennis.”

Hoewel veel mensen schade aan huizen, schuren of ondergrondse leidingen hebben, zijn alleen bij de aardbeving van 2011 gewonden gevallen. Het probleem is volgens Holland dat het risico op een grote aardbeving dramatisch is toegenomen. „De vuistregel hier is: na tien kleine aardbevingen komt er één grotere. Het is pure kansberekening, en de kansen zien er slecht uit voor Oklahoma.”

Guthrie, waar relatief de meeste aardbevingen geteld worden, bereidt zich voor op meer ellende. De laatste maanden hebben zich in het stadje verzekeraars gevestigd die adverteren met speciale aardbevingsverzekeringen.

Jason Murphey organiseert in het stadhuis hoorzittingen waar inwoners over hun angsten kunnen praten. Het probleem is, zegt hij, dat veel inwoners ook werk hebben in de energiesector. Daardoor komt het verzet tegen schaliegas niet echt op gang. „Het is uitgesloten om de olie-industrie de deur te wijzen. Wij werken er, onze ouders werkten er. We willen alleen dat er geluisterd wordt naar onze zorgen.”

Austin Holland zegt dat het al veel zou helpen als de industrie wat geologie leert. „Ze moeten weten waar ze veilig kunnen boren. Dat wordt steeds belangrijker, want de schaliegaswinning zal alleen maar toenemen. Ook zijn de schone oliebronnen grotendeels uitgeput, en zal er steeds meer gepompt worden in bronnen waar veel vervuild water bij gebruikt wordt.”

Voor Guthrie heeft Holland maar één advies: leer ermee leven. „Ik raad de bewoners aan hun positie uit te buiten. Ze zijn de aardbevingshoofdstad van Amerika, misschien kunnen ze toeristen lokken die dat eens mee willen maken.”