Waarom vlogen zij wél over Oekraïne?

A man points at a world map at a Malaysia Airlines branch office in Jakarta on July 18, 2014 following Malaysia Airlines flight MH17 Boeing 777 shot down over Ukraine that killed 297 passengers. The Malaysian airliner apparently shot down over rebel-held eastern Ukraine was flying over airspace that a number of other Asian carriers abandoned months ago because of security concerns. At least 12 Indonesians were on board. AFP PHOTO / Bay ISMOYO

Qantas vloog er niet over, Cathay Pacific ook niet, Malaysia Airlines weer wel, KLM ook.

Iedere luchtvaartmaatschappij maakt zo zijn eigen afweging of het zich durft te begeven boven Oost-Oekraïne. Donderdag werd daar een Boeing 777 neergehaald, met bijna 300 passagiers aan boord, onder wie 193 Nederlanders.

Het luchtruim boven Oost-Oekraïne, waar regeringstroepen vechten tegen separatisten, was volgens Malaysia Airlines veilig genoeg om overheen te vliegen. Nog 75 andere maatschappijen vlogen er in de week voor het ongeluk ook nog, meldt de Europese luchtverkeersleiding Eurocontrol aan NRC Q.

Enkele andere maatschappijen, zoals Qantas en Cathay Pacific, maar ook Air Berlin en British Airways, vermeden de route. Waarom maakten zij een andere afweging?

Bron New York Times

Zelf beslissen

Blijkt een gevoelig onderwerp. Geen enkele luchtvaartmaatschappij wil toelichten waarom het nog wel of niet over Oost-Oekraïne vloog. Maatschappijen mogen dit zelf beslissen zolang het luchtruim door de nationale autoriteiten niet wordt gesloten. Zij laten zich informeren door onder andere inlichtingendiensten.

KLM vloog wél over Oekraïne.”Omdat internationale luchtvaartautoriteiten de route als veilig beschouwden”, verklaart een woordvoerder. “Waarom anderen niet hebben gevlogen? Zij hebben misschien andere afwegingen gemaakt, dat weet ik niet.”

Of de KLM achteraf gezien een verkeerde afweging heeft gemaakt? “Nee, het is een hele tijd goed gegaan. Het luchtruim was veilig verklaard. Dit was niet te voorzien.”

Genoeg aanwijzingen

Toch waren er genoeg aanwijzingen dat de lucht boven Oekraïne gevaarlijk is. Drie weken geleden maakten pro-Russische separatisten bekend dat zij een geavanceerd raketsysteem hadden veroverd op het Oekraïense leger.

Met dit systeem kunnen vliegtuigen tot 25 kilometer hoogte uit de lucht worden geschoten. De raketten waren mogelijk ook zichtbaar op satellietbeelden. Toch verklaarde Oekraïne haar luchtruim veilig vanaf tien kilometer hoogte. De meeste maatschappijen gingen hierin mee.

“Het verbaast mij dat het luchtruim niet gesloten was”, zegt generaal-majoor der mariniers b.d. Kees Homan. Op basis van de beschikbare informatie was te verwachten dat de separatisten beschikken over geavanceerde luchtdoelraketten, zegt Homan, die verbonden is aan Instituut Clingendael.

“Als je boven zo’n gebied gaat vliegen, neem je een risico. Dan krijg je bijna de indruk dat er niet wordt omgevlogen om brandstof te besparen. Dat is uiteraard volstrekt onacceptabel.”

Geld versus veiligheid

Volgens Dick van het Kaar, oud-verkeersvlieger en bestuurder bij de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart, komt het voor dat maatschappijen economische belangen laten prevaleren boven het veiligheidsbelang.

“Als je moet omvliegen kost dat duizenden euro’s extra brandstof. Maatschappijen zijn daarom geneigd zo lang mogelijk door te gaan op een route – totdat het fout gaat. Daarmee nemen zij min of meer een veiligheidsrisico.”

Ondanks het feit dat de Europese luchtverkeersleiding Eurocontrol zegt dat vliegmaatschappijen een “eigen verantwoordelijkheid” hebben om te beslissen of zij ergens vliegen, wilde de internationale luchtvaartassociatie IATA daar gisteren niets van weten.

“Het is net als bij autorijden”, aldus IATA in een persverklaring. “Als de weg open is, ga je ervan uit dat die veilig is. Als de weg gesloten is, zoek je een alternatieve route.”