Rutte wijst zeer bewust nog geen schuldigen aan

Premier Mark Rutte reageert in veel voorzichtiger bewoordingen op de ramp dan zijn collega-regeringsleiders. Het kabinet wil zeker weten dat het onderzoek onafhankelijk plaatsvindt.

Premier Mark Rutte arriveert vrijdag voor een persconferentie op het ministerie van Veiligheid en Justitie. Hij wijst geen schuldigen aan, in de hoop dat dit een internationaal onderzoek dichterbij brengt.

Nederland is opvallend terughoudend in het noemen van mogelijke daders of verantwoordelijken voor de aanslag op de Boeing 777 van Malaysia Airlines.

Waar wereldleiders zoals de Amerikaanse president Obama, de Duitse bondskanselier Merkel en de Australische premier Abbott al snel na het neerstorten van het toestel een link legden met de in het oosten van Oekraïne actieve separatisten en de Russische bemoeienis bij hun strijd, houdt Nederland zich op de vlakte. Nederlandse ministers weigeren ook maar enige opmerking in die richting te maken.

Die voorzichtige houding is een zeer bewuste keuze van de Nederlandse regering. Premier Mark Rutte wil, juist omdat er zoveel Nederlanders bij de ramp zijn betrokken, allereerst veiligstellen dat er een internationaal, onafhankelijk onderzoek kan worden uitgevoerd. Rutte zei vrijdagmiddag op een persconferentie: „Als Nederland op basis van speculaties gaat vingerwijzen maken we de kans op een echt onafhankelijk onderzoek kleiner.”

Maar kan een kabinet ook té voorzichtig zijn? Zelfs over de oorzaak van de ramp houden de betrokken ministers nog een slag om de arm. „Het lijkt erop dat de MH17 is neergeschoten”, zei Rutte. Collega’s elders spreken gewoon over een aanslag. „Eerst de feiten”, zegt Rutte.

Vanwege het gebrek aan die feiten spreekt de premier ook nog geen woord over de schuldigen. Behalve dan dat áls dit een aanslag is, hij zich er persoonlijk voor zal inzetten dat „de daders worden opgespoord en hun gerechte straf krijgen”. Maar wie er dan achter zouden kunnen zitten? „Ik ga niets kwalificeren”, aldus Rutte.

De garantie op zo’n onafhankelijk onderzoek lijkt Nederland inmiddels wel te hebben. Ook Rusland schaarde zich achter een onafhankelijk onderzoek. Maar volgens Rutte moet de komende dagen blijken of dit ook echt mogelijk gemaakt wordt. Dat vertrouwen in het meewerken van Oekraïne en Rusland aan het onderzoek moet „gewonnen” worden, zegt hij.

Vrijdagavond is minister Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) tegelijk met een team forensische experts en mensen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid in Oekraïne aangekomen. Doel van zijn aanwezigheid daar is de onafhankelijkheid bevorderen, zei Timmermans, „zodat we conclusies kunnen trekken die gestaafd kunnen worden door de feiten ter plekke”. De drie mee gereisde crashexperts van de Onderzoeksraad willen onder meer proberen bij het uitlezen van de zwarte dozen van het vliegtuig aanwezig te zijn.

In de internationale discussie over de crisis in Oekraïne en de te nemen maatregelen tegen Rusland nam Nederland afgelopen tijd een tussenpositie in. Timmermans staat op het standpunt dat de diplomatie een kans moet blijven krijgen. Nederland is voor sancties, maar wil niet tot het uiterste gaan. De Baltische Staten en Polen wilden bijvoorbeeld al wel direct verdergaande maatregelen tegen Rusland.

Nederland heeft nog altijd goede economische relaties met Rusland, vooral waar het de energiesector betreft. Vorig jaar was het Nederland-Ruslandjaar bedoeld om de onderlinge relaties te versterken. Begin deze week schreef minister Timmermans aan de Tweede Kamer dat het als gevolg van de Oekraïnecrisis de vraag is of op de bereikte resultaten van dat jaar kan worden voortgebouwd. „Vooralsnog zijn de vooruitzichten hiervoor niet gunstig”, schreef Timmermans. En die zijn er na deze ramp alleen maar slechter op geworden.