Microsoft heeft een facelift nodig

Microsoft ondergaat de grootste reorganisatie tot nu toe. Na de producten en de bedrijfsleiding moeten ook de werknemers veranderen. De make-over van een softwaregigant.

Illustratie NRC Studio

File. Dat is ’s ochtends vaste prik op Washington State Route 520. Honderden auto’s staan in de rij om de enorme parkeergarages onder de campus van Microsoft te vullen. Het grootste softwarebedrijf ter wereld heeft zijn hoofdkantoor in Redmond, vlakbij Seattle. Daar werken 43.000 van de 127.000 personeelsleden en het is de uitvalsbasis van Satya Nadella, sinds februari de topman.

Microsoft is te groot geworden nu het 30.000 werknemers van Nokia op de loonlijst heeft staan. Donderdag maakte Nadella bekend dat er 18.000 mensen worden ontslagen – de grootste reorganisatie tot nu toe. Door de aankoop van mobieltjesmaker Nokia (à 5,6 miljard euro) zijn er veel dubbele functies op de marketing- en verkoopafdelingen. Ook in de technische staf wordt gesnoeid. De meeste banen verdwijnen bij Nokia.

Microsoft zit in de meest onrustige fase sinds de oprichting, bijna veertig jaar geleden. De dominante positie op de computermarkt is er nog, maar op de snelgroeiende mobiele markt delen concurrenten Apple en Google de lakens uit. Tel je die sector mee, dan draait slechts op 14 procent van alle apparaten Microsoft.

Drastische maatregelen

Greg Sullivan, directeur van de Windows Phone-groep, zegt dat het bedrijf zich van zijn situatie bewust is. „De sectoren waarin wij werken zijn radicaal veranderd en daarom moeten wij ook veranderen. Dat is een uitdaging, maar we verkeren in de luxe positie dat we die uitdaging op de lange termijn aankunnen.”

Hij doelt op de 88 miljard dollar cash die Microsoft in de vette jaren verzamelde, toen de pc nog het belangrijkste IT-gereedschap was. Microsoft had een goede positie in smartphones in de tijd dat het nog om zakelijk e-mailverkeer ging. Maar na 2007 veroverden de iPhone en vervolgens Google Android de wereld.

Microsoft nam drastische maatregelen. Het besturingssysteem voor telefoons werd vernieuwd. „Het was een complete reset”, zegt Sullivan. De verjongingskuur was de basis voor andere producten – ook Windows en Xbox werden aangepast. Windows Phone is vier jaar geleden geïntroduceerd en er werden miljarden in marketing en productontwikkeling gestoken. Toch heeft Microsoft nu nog maar een marktaandeel van 3 procent in smartphones.

Vierkant uitgelachen

Greg Sullivan heeft er alle vertrouwen in dat Windows Phone de achterstand inhaalt. „Ik heb het bedrijf grote veranderingen zien doormaken. Ik was bij Microsoft netwerkspecialist in de jaren 90, toen we onze diensten aan grote bedrijven gingen aanbieden. We werden eerst vierkant uitgelachen, omdat ze ons zagen als die jongens die een vliegsimulator bouwden – meer niet. En ik weet nog hoe sceptisch de reacties waren toen we met de Xbox de gamemarkt wilden veroveren.”

Microsoft verdeelde zijn divisies altijd in producten – software gescheiden van hardware – en internetactiviteiten.

Maar de vorige topman, Steve Ballmer, veranderde Microsoft in een bedrijf dat „apparaten en diensten” levert, een model dat lijkt op de manier waarop Apple werkt. „Dat was een fundamentele verandering, dat er een nieuwe topman zit is min of meer toeval”, zegt Sullivan.

Steve Ballmer voegde divisies samen en deelde ze op in een tak voor consumenten en bedrijven. De oude scheidslijnen zijn op papier doorbroken, maar nu moeten ze nog in praktijk gebracht worden.

Softies

Het personeel wordt daarop afgerekend. Sullivan: „Een flink deel van onze bonus hangt nu af van samenwerking met andere onderdelen van het bedrijf.”

Bij Microsoft werken nogal wat eigenwijze mensen die denken zelf de beste oplossing te hebben voor een uniek probleem. In het nieuwe Microsoft moet eerst gezocht worden naar ervaringen bij andere afdelingen.

Een goed voorbeeld is volgens hem Cortana, de persoonlijke assistent in de nieuwe versie van Windows Phone. Die gaat concurreren met Apples Siri en Google Now. „Het is echt een product waaraan meerdere afdelingen een bijdrage hebben kunnen leveren.”

Cortana baseert haar antwoorden op persoonlijke interesses en gedrag van de gebruiker. Sullivan: „Google doet dat ook, maar je hebt bij hen weinig controle over wat het systeem van je weet. Je kunt bij Cortana aangeven dat ze niet al je persoonlijke informatie mag gebruiken.”

Om de gemeenschapszin te bevorderen heeft Microsoft zijn nieuwe centrale restaurant The Commons gedoopt. Een ontmoetingsplek voor de Softies, de geuzennaam van Microsoft-werknemers. Het is een open en licht gebouw, pal naast een voetbalveld met kunstgras – het regent niet altijd in Seattle. The Commons oogt minder anoniem dan de grijze blokkendozen waar de teams zitten die werken aan de nieuwe versies van Office en Windows.

In een van die gebouwen werkt Stephen Bathiche. Hij leidt al vijftien jaar Microsofts onderzoeksgroep, maar kan even geen bezoek ontvangen in zijn eigen lab. „Daar zit net een groep nieuwe Finse collega’s te overleggen”, zegt hij. Vandaar dat knusse kantoortje, volgestapeld met prototypes en oude testversies van de Surface, Microsofts eigen tablet. Bathiche was een van de weinigen die wist dat Microsoft zelf tablet-pc’s wilde gaan maken. De Surface, geïntroduceerd in 2012, was een angstvallig geheim gehouden project, ter ondersteuning van het nieuwe besturingssysteem Windows 8.

Geen iPad-killer

Voor de buitenwereld kwam het als een verrassing dat de softwaremaker zich zich op hardware stort. „Onzin”, zegt Bathiche. „We maken al jaren hardware. Zelfs een computer: de Xbox. En we hebben onze eigen fabriek in China.” De Surface was ook niet bedoeld als iPad-killer, legt hij uit. „We waren al bezig met aanrakingsbesturing in Windows 8 voordat Apple in 2010 met de iPad op de markt kwam.” Bathiche bouwde ook de voorloper van de Surface: de Surface table, een grote tafel die je met tien vingers kon besturen.

Hij werkte als jong broekie mee aan de eerste Microsoft-tablet, die werd geïntroduceerd in de tijd van Bill Gates. „Maar toen was de hardware er niet klaar voor. Ook het besturingssysteem was niet geschikt voor touchscreens.”

Hij heeft die eerste Windows-tablet nog wel bewaard. Ergens in het chaotische kantoortje, waar hij snel wat testafbeeldingen van de volgende Windows-versie wegmoffelt. „Het is niet de bedoeling dat je die nu ziet.”

Bathiches taak is het om Microsoft van futuristische producten te voorzien. Van holografische projectie tot nieuwe smartwatches. De Surface werd gebouwd om een nieuwe categorie computers te ontwikkelen: een kruising tussen tablet en laptop. Daarnaast is het een staalkaart van Microsoft-diensten als Bing, Skype, OneDrive en Office.

Welk effect heeft de komst van Nokia op zijn werk? „Alignment” is de term die Bathiche gebruikt. De onderzoekers besluiten samen welke projecten de komende twee jaar aandacht krijgen. „Nokia brengt veel kennis mee en ik zie een hoop interessante samenwerkingsmogelijkheden. Ze hebben dezelfde filosofie over hardware als mijn team.”

Blauw naambordje

De Nokia-werknemers worden in de Windows Phone-groep niet anders beschouwd dan andere hardwarefabrikanten, zegt Greg Sullivan. Ook al hebben ze een blauw naambordje van Microsoft (een gevoelig onderscheid; ingehuurde krachten dragen namelijk een oranje badge) en parkeren ze in dezelfde parkeergarage: „We hebben ook een goede relatie met andere fabrikanten.” Niet dat dat er veel zijn, want vrijwel elke verkochte Windows Phone is tot nu toe een Nokia.

In de pc-wereld is er een duidelijk verschil tussen een verticaal bedrijfsmodel (Apple dat alleen eigen hardware en software levert) of een horizontaal model (Microsoft dat een Windows-licentie geeft aan elke fabrikant die een pc wil bouwen). Maar in de telefoonbranche vervagen die grenzen, zoals bleek toen Google met Motorola een eigen hardwaretak kocht.

Inmiddels is Motorola weer verkocht – het ging Google vooral om de patenten.

Zou Nokia eenzelfde lot beschoren zijn? Sullivan acht het onwaarschijnlijk. „Ik denk dat je een betere softwaremaker wordt als je als hardwaremaker in hetzelfde schuitje zit.”

Hij herinnert zich een plenaire bijeenkomst van alle Softies, waarbij Satya Nadella gebroederlijk op de foto ging met Steve Ballmer en Bill Gates. „Dat symboliseerde wat we willen zijn. Een nieuwe missie, zonder de oude cultuur te vergeten.”

Hebben Ballmer en Gates dan nog altijd zoveel te zeggen bij Microsoft? Sullivan: „Die twee hebben zoveel opgebouwd, het gaat jaren duren voordat ze geen invloed meer hebben.”