Juncker moet ruimte nemen om zijn ambities te realiseren

Met de nodige regelmaat roepen de regeringsleiders van de Europese Unie op tot meer daadkracht om de ingezakte economie in dit deel van de wereld te versterken. Op hun bijeenkomst in Brussel van eind vorige maand stelden zij gezamenlijk vast dat het herstel in de Europese Unie „broos en ongelijkmatig” bleef. De inspanningen om groei bevorderende en structurele hervormingen uit te voeren, moesten daarom worden „voortgezet en opgevoerd”, aldus hun verklaring.

Van die urgentie om zaken in Europa stevig aan te pakken, gaf hetzelfde gezelschap tijdens een nieuw samenzijn in Brussel, afgelopen woensdag, weinig blijk. De 28 staats- en regeringsleiders konden het zelfs niet eens worden over de naam van de persoon die de komende jaren het buitenlands beleid van de Europese Unie moet gaan uitdragen. Met als gevolg dat de nieuwe buitenlandcoördinator – als hij of zij uiteindelijk zal zijn aangewezen – door dit geharrewar al bij voorbaat is beschadigd.

Zo bezien heeft de aanstaande voorzitter van de Europese Commissie, de Luxemburgse ex-premier Jean-Claude Juncker, een betere start gemaakt. Hij kreeg dinsdag in Straatsburg de stem van 422 van de 751 leden van het nieuw gekozen Europees Parlement. Er zijn weliswaar de nodige kanttekeningen te stellen bij het systeem van ‘Spitzenkandidaten’ waaruit zijn benoeming is voortgevloeid, maar het is in elk geval transparanter en efficiënter dan de koehandel die de regeringsleiders nu achter gesloten deuren bedrijven.

De kiezers hebben in de wetenschap dat Juncker een van de kandidaten was voor het voorzitterschap van de Europese Commissie (in dit geval die van de christen-democraten) bij de verkiezingen voor het Europees Parlement indirect hun keuze voor hem kunnen maken. De regeringsleiders willen deze methodiek opnieuw bekijken, omdat ze de bevoegdheid zelf een Commissie-voorzitter aan te wijzen, zijn kwijtgeraakt. Maar ze doen er beter aan te onderzoeken hoe het systeem geperfectioneerd kan worden, opdat er een volgende keer in Europa, net als bij veel nationale verkiezingen, voor burgers echt een heldere, dwingende politieke keuze valt te maken.

Het is nu allereerst aan de veteraan Juncker met zijn door kiezers verstrekte mandaat de Europese Commissie weer een sterke positie te geven in het Europese krachtenveld. Dat is ook in het belang van kleine landen zoals Nederland, die meer baat hebben bij gezamenlijke Europese besluitvorming via de Europese Commissie dan op het niveau van de regeringsleiders, waarbij het toch vaak een aantal grote landen is dat de koers bepaalt.

In zijn toespraak van deze week voor het Europees Parlement gaf Juncker een aantal hoopvolle signalen, waarmee hij duidelijk maakte geen technocratisch maar een politiek debat op hoofdpunten te willen aangaan. Of dat mogelijk is, hangt mede af van de samenstelling van de rest van de Commissie.

Bij het uitzoeken van kandidaten en verdelen van de posten ziet Juncker een belangrijke rol voor zichzelf weggelegd. Zo hoort het ook. Maar voor een hecht team zal hij in zijn zoektocht soms de wens van lidstaten moeten trotseren. De mate waarin Juncker hierin de komende weken slaagt, zal medebepalend zijn voor zijn verder functioneren als krachtig voorzitter.

Een meer politiek opererende Commissie vergt om te beginnen een slagvaardiger Commissie. Een dagelijks bestuur bestaande uit 28 leden waarbij elke lidstaat één kandidaat mag afvaardigen, is dat in elk geval niet. Nu nog zijn het nog verdragsverplichtingen die dit voorschrijven. Maar deze lopen in 2019 af. Juncker doet er goed aan nu reeds voorbereidingen te treffen voor een veel kleinere Commissie, die zich bezighoudt met hoofdzaken. Dat kan hij doen door de Commissie nu al op te delen in beleidsmatige clusters die duidelijke prioriteiten stellen.

De agenda van Europa is duidelijk. Alles zal nu eerst gericht moeten zijn op het bevorderen van economische groei en de daaraan gekoppelde toename van werkgelegenheid. Dat vergt een voortvarend in plaats van een strompelend en slepend Europa. Juncker liet deze week die ambitie zien. Het waren nog maar woorden. Aan hem de taak de ruimte te nemen hier daden van te maken.