Een minderheidsdenker zonder theater

PvdA-senator Willem Witteveen (1952-2014) was een sociaal-democraat met individualistische trekken.

Hij was eind jaren tachtig één van de aanstormende talenten binnen de afdeling politicologie van de Leidse faculteit der rechtsgeleerdheid. Willem Witteveen, donderdag met vrouw en dochter omgekomen, opereerde er op het snijvlak van rechtsgeleerdheid en politieke retorica. Wim Derksen, destijds directeur van de onderzoeksschool daar, vertelt: „Willem had krachtige standpunten, net als zijn vader, oud-VVD-minister Johan Witteveen. Met zijn ‘zo-zit-het-nu-eenmaal’-opvattingen viel niet te marchanderen. Willem was sociaal, maar ook een einzelgänger. Meer iemand voor de Eerste dan de Tweede Kamer, waar steeds het compromis moet worden gezocht.”

De hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap aan de Tilburgse universiteit zat jaren voor de PvdA in de senaat (1999-2007 en vanaf 2013). Hij raakte met afwijkende standpunten soms in een minderheidspositie binnen zijn partij.

Rode draad voor hem was het belang van rechtstatelijkheid, een begrip dat hij van nieuwe lading probeerde te voorzien. Zo moesten volgens hem niet alleen de overheid, maar ook half of geheel geprivatiseerde voormalige overheidsdiensten zoals energiebedrijven zich aan kwaliteitsmaatstaven houden waar de overheid op afgerekend wordt.

Anders dan PvdA-senator Adri Duivesteijn, die van zijn minderheidsposities een spektakel maakte, ging Witteveen er emotieloos mee om. Theater vond hij mooier om te beschrijven, dan om zelf aan mee te doen.

Onder zijn voorzitterschap bracht een PvdA-commissie in 2000 een advies over een nieuw beginselprogramma uit. Hij bewees de kracht en zwakte van de rol die einzelgängers hebben. Het rapport kreeg lof voor zijn helderheid en onafhankelijkheid. Witteveen nam afstand van het koopkrachtplaatjes-socialisme, hamerde op het belang van gelijke toegang tot publieke voorzieningen. Anderzijds gingen leden van de commissie rollebollend over straat, nog voordat het rapport de eindstreep van het PvdA-congres had kunnen halen. De leden wezen het rapport in 2001 af. De auteur was opnieuw geen meerderheidsdenker gebleken.

Willem Witteveen werd 62 jaar oud en laat één zoon na.