De slachtoffers krijgen snel een gezicht

Inzittenden van vlucht MH17 vormden samen een dwarsdoorsnede van de samenleving.

Foto's Reuters en Maarten Hartman

Een natie in collectieve rouw – dat is Nederland op dit moment. Wie praat met vrienden of collega’s, kranten leest of op internet kijkt, krijgt meteen het gevoel: iedereen kent wel een slachtoffer. Of iemand die een slachtoffer kent.

Het lijkt onwaarschijnlijk op een bevolking van bijna 17 miljoen mensen. Toch hoorde iedereen in Nederland gisteren wel via via van een slachtoffer: een nichtje van een bekende, een kennis van een collega, een vriend van een vriend van een vriend.

‘MH17’ is niet de eerste vliegramp waarbij zoveel Nederlandse doden te betreuren zijn. Er was de botsing op Tenerife in 1977, die 238 landgenoten het leven kostte. Bij de SLM-ramp in 1989 op vliegveld Zanderij in Paramaribo vielen 176 doden – vooral Surinaamse Nederlanders. Ook toen kenden veel mensen direct of indirect wel een slachtoffer. Toch lijkt de collectieve rouw nu dieper te zijn dan toen – en zich sneller te manifesteren.

Er is nog geen passagierslijst vrijgegeven, omdat eerst familieleden moeten worden ingelicht. Maar afgaande op de eerste berichten lijken de zeker 192 Nederlandse doden van vlucht MH17 een dwarsdoorsnede van de samenleving: hoog- én laagopgeleid, Randstad én provincie, wit én zwart.

Zo zat er een advocaat uit Hilversum aan boord met zijn vrouw en drie kinderen, maar ook de eigenaresse van een bloemenwinkel in Volendam. Een van Java afkomstige vrouw die werkte in een toko in Woensel, maar ook een studente geneeskunde uit Utrecht die op weg was na een co-schap oogheelkunde.

Amsterdam-Kuala Lumpur is dé route voor wie naar Azië of Oceanië reist – voor zaken en vakantie. Als je gaat fietsen door Indonesië (zoals een echtpaar uit Eindhoven), of naar een internationaal aidscongres in Melbourne (zoals een jonge lobbyist van Stop Aids Now uit Amsterdam), dan is de gecombineerde vlucht van Malaysia Airlines en KLM ruim beschikbaar (ten minste één keer per dag) en prima betaalbaar (ongeveer 1.000 euro voor een retour). Kuala Lumpur is een belangrijke hub voor vervolgvluchten in de regio.

Het gevoel van collectieve rouw wordt versterkt door de sociale media – die nog niet bestonden in 1977 en 1989. Berichten over omgekomen familieleden, vrienden en collega’s verspreidden zich gisteren razendsnel via WhatsApp, Twitter en Facebook. Burgemeesters twitterden over de slachtoffers in hun gemeente.

Internet is veranderd in één groot condoleanceregister. Op Facebook verschenen al snel de eerste rouwberichten, bijvoorbeeld van de Volendamse band Vast Countenance, die hun drummer hebben verloren. Radiopresentator Giel Beelen draaide vrijdagochtend een nummer van de band in zijn programma op 3FM.

Ook op de websites van scholen, sportverenigingen en bedrijven betuigden mensen hun afgrijzen over het nieuws en wensten ze de familie en vrienden sterkte toe. Bijvoorbeeld op de website van de Hilversumse voetbalvereniging Olympia ’25, die zes doden betreurt: een familie (vader, moeder en drie zoontjes) en een voormalig lid van de club.

De lokale omroep van het Westland meldt dat dat er ook twee mensen uit Maassluis omkwamen. Volgens sociale media gaat het om een 16-jarige jongen die met zijn moeder met vakantie ging naar Maleisië. Op internet verschenen al snel vele condoleances, onder meer op de websites van zijn voormalige basisschool en van zijn voetbalclub.

Michel Klaassen uit Amsterdam schreef op zijn blog een veelvuldig gedeeld verhaal over een vriend die op weg naar was naar de aidsconferentie in Australië. „Hij leek zo zorgeloos, zoals hij flirtte met een paar van de anderen, zoals hij de glazen van hem en de aanwezigen gulzig volschonk. Hij liet het leven als honing van zijn lippen druipen, dacht ik.”

Onder het verhaal stonden in korte tijd 289 reacties. Ene Sonja schreef: „Je kent me niet maar dat maakt ook helemaal niet uit, via via kwam je link voorbij op Facebook.”