De muis en de federalist

In Nederland, trouwens ook de rest van de EU, worden Herman Van Rompuy en Jean-Claude Juncker graag beschimpt: de een wordt voor ‘grijze muis’ versleten, de ander voor ‘euro-federalist’. Ze zouden ook geen idee hebben ‘wat er onder de mensen leeft’.

In een tijdperk waarin meningen sterker tellen dan feiten en polarisatie interessanter wordt gevonden dan consensus, doen dit soort typeringen het uitstekend. Wie wel probeert in de schoenen van deze twee mannen te gaan staan, krijgt een genuanceerder beeld.

Voorzitter van de Europese Raad Van Rompuy moet zorgen dat hij een opvolger krijgt. Per 1 december loopt zijn tweede mandaat van 2,5 jaar af. Het kan niet worden verlengd. Hij moet ook een Hoge Buitenlandvertegenwoordiger vinden, die op dezelfde datum Catherine Ashton opvolgt (voor vijf jaar). Ten slotte moet de eurogroep een permanente voorzitter krijgen, vanaf januari. Dit zijn drie hoge posities. Maar 28 lidstaten willen in de prijzen vallen. Om hun eisen extra kracht bij te zetten, toeteren regeringsleiders over hun favoriete kandidaten in de pers. Ze toeteren óók over de veto’s die ze gaan uitspreken over kandidaten van andere landen. Dat maakt het moeilijker voor Van Rompuy om nee te zeggen.

Juncker moet zijn Europese Commissie samenstellen. De 28 regeringen van de lidstaten sturen allemaal een eurocommissaris naar Brussel. Alle eisen de meest prestigieuze economische/financiële/energie-/buitenlandpost op (doorhalen wat niet van toepassing is). De grotere pushen nog harder dan de kleine. Het Europees Parlement, dat alle commissarissen urenlang op de grill legt uit naam van de democratie – en dat de laatste twee keer een kandidaat naar huis stuurde –, dreigt de hele ploeg te torpederen als er niet genoeg vrouwen in zitten.

Tijdens de eerste benoemingentop, eind juni, is er aan deze twee Rubiks kubussen niet gedraaid. Junckers eigen benoeming tot Commissie-voorzitter was gecompliceerd genoeg en nam alle tijd in beslag. Woensdag deden Van Rompuy en Juncker een eerste serieuze poging. Die mislukte, omdat de 28 regeringsleiders zo hard aan de twee kubussen gingen draaien, dat het nu één dubbele kubus is geworden. Doordat regeringsleiders het niet eens zijn geworden over de Hoge Buitenlandvertegenwoordiger (en dus Van Rompuy’s opvolger, want die twee moeten geografisch, partijpolitiek en geslachtelijk in balans zijn), kan Juncker niet verder met zijn commissarissen. De Buitenlandvertegenwoordiger is immers ook vicepresident van de Commissie. Tegelijkertijd moeten de commissarissen in september op hoorzittingen in het parlement verschijnen, waar ze van specialisten vragen krijgen over hun portefeuille. Hoe kunnen ze zich voorbereiden als ze niet snel horen wat voor post ze krijgen?

Intussen leunt het publiek achterover en maakt de muis en de federalist de gebruikelijke verwijten: Europa is een zooitje, alles gaat in achterkamertjes, wat een beschamende toestand, enz. Maar wie zijn schuld is dit nu eigenlijk? Op Van Rompuy en Juncker rust een zware taak: Europa beter laten functioneren, zodat burgers er weer trots op kunnen zijn. Dit is nu belangrijker dan ooit. Dat kan alleen als zij op tijd capabele kandidaten krijgen aangeleverd. Als Italië een onervaren jongedame pusht als buitenlandchef terwijl Bulgarije vanwege binnenlandse akkefietjes weigert een goed gekwalificeerde Bulgaarse te kandideren, als Frankrijk een zwakke ex-minister als Economiecommissaris wil (die straks over Frankrijk moet oordelen) terwijl andere landen goede kandidaten moeten laten schieten voor mediocre kandidates – dan zijn zíj het die Europa vierkant laten draaien, niet de muis en de federalist. Degenen die het hardst roepen dat Europa zichzelf opnieuw moet uitvinden, beletten het haar zelf om dat te doen.