Wij zijn even een paar uur failliet

Faillissement gaat meer dan eens naadloos over in een doorstart van een bedrijf. De vakbonden dagvaarden vandaag een bedrijf wegens zo’n voorgekookte deal.

Foto Thinkstock, bewerking fotodienst NRC

Geheimzinnigheid leidt tot achterdocht. De buitengeslotene voelt zich al snel bedonderd.

Maar soms is stilte noodzakelijk. Het móést in het geheim, zeggen bedrijf en curator als blijkt dat ze al voorafgaand aan faillissement een doorstart hebben voorbereid. Het was nodig, verklaren ze, om chaos te voorkomen. Maar dat kan de buitengeslotenen, ontslagen werknemers bijvoorbeeld, meestal niet overtuigen.

Onverwacht failliet gaan en gelijk een doorstart aankondigen. Lingeriemerk Marlies Dekkers deed het vorig jaar. Garnalenbedrijf Heiploeg begin dit jaar. Vorige maand postorderbedrijf Neckermann. En deze maand Estro, het grootste kinderopvangbedrijf van Nederland. Een pre-pack wordt deze oorspronkelijk Britse faillissementsvorm genoemd. Kort voor pre-packaged deal. In 2011 maakte een Nederlands bedrijf voor het eerst zo’n in stilte voorbereide doorstart. Inmiddels wordt er op grotere schaal mee geëxperimenteerd.

De methode is omstreden. De razendsnelle doorstart van Estro wekte verontwaardiging. Te meer omdat een van de oude eigenaren ook de nieuwe eigenaar bleek te worden. Boze concurrenten willen weten waarom zij niet de kans kregen om het bedrijf over te nemen. Vakbonden betwijfelen of het wel echt nodig was om duizend werknemers te ontslaan.

Curatoren zijn verdeeld over pre-pack. Die levert het meeste geld op voor schuldeisers en behoudt de meeste banen, zeggen sommigen. Anderen betogen met evenveel overtuiging precies het tegenovergestelde.

Ook rechtbanken zitten niet op een lijn. Het wetsvoorstel dat pre-pack als faillissementsvorm een wettelijke basis geeft, moet nog worden goedgekeurd door de Tweede Kamer. Acht rechtbanken experimenteren er desondanks al mee. De overige drie wachten op de wet.

Dit zijn de drie grootste twistpunten over de bliksemdoorstart.

1 Het levert meer/minder geld op voor de schuldeisers

Een failliet bedrijf gaat het in de verkoop. De curator moet ervoor zorgen dat verschillende onderdelen zoveel mogelijk opleveren. De opbrengst gaat naar de schuldeisers. Er is haast bij: een failliet bedrijf wordt in hoog tempo minder waard. Werknemers worden ontslagen, leveranciers leveren niet meer, klanten lopen weg. Chaos. „Het slechtste moment om te verkopen”, zegt curator Jeroen Princen.

Het doel van een pre-pack is „waardeverlies” zo veel mogelijk te beperken, staat in de toelichting op het wetsvoorstel. „Een pre-pack kan onder omstandigheden meer opleveren dan een klassieke doorstart”, zegt curator Nico Tollenaar. Goed voor de schuldeisers dus.

Maar, werpen critici tegen, hoe weet je dat zo zeker? De doorstart wordt in het diepste geheim voorbereid. Het kan dus zomaar gebeuren dat een partij wordt overgeslagen die ook interesse in het bedrijf had. Het risico bestaat dus dat de curator „zijn zegen geeft” aan een transactie die „niet het best haalbare resultaat” oplevert voor de schuldeisers, waarschuwt de Nederlandse Orde van Advocaten in een negatief advies over het wetsvoorstel.

Nog groter wordt dat risico als de oude eigenaar ook de nieuwe eigenaar wordt na de doorstart, zoals bij Estro. Die eigenaar heeft er dan belang bij dat zijn bod niet wordt overtroffen door dat van een concurrent. De curator moet beoordelen of de markt grondig is verkend. Maar het bedrijf kent die markt zelf natuurlijk veel beter.

2 Er worden meer/minder banen behouden

Anders dan bij een overname buiten faillissement, worden werknemers bij een overname in faillissement eerst allemaal ontslagen. Als ze geluk hebben, worden ze in dienst genomen door de overnemende partij. Zo houden 2.600 van de oorspronkelijke 3.600 Estro-werknemers hun baan. Een pre-pack zorgt ervoor dat zoveel mogelijk werkgelegenheid „behouden blijft”, staat in de toelichting op het wetsvoorstel.

Maar volgens critici moeten werknemers in een pre-pack automatisch overgaan naar de koper, net als bij een gewone overname. De overeenkomst over de verkoop van de onderneming komt „materieel tot stand vóór het faillissement”, schrijft de Nederlandse Orde van Advocaten in zijn advies.

„Stel: een koper spreekt op maandag af een bedrijf over te nemen na het faillissement op dinsdag”, zegt curator Willem Jan van Andel. „Dat betekent volgens mij dat de werknemers al op maandag overgegaan zijn naar de koper. Met de geldende contracten.”

Precies over deze kwestie beginnen FNV Bondgenoten en CNV Vakmensen een rechtszaak. Door de pre-pack van garnalenbedrijf Heiploeg verslechterden de arbeidsvoorwaarden van de werknemers die mochten blijven, zeggen de bonden. De dagvaarding is vandaag verstuurd. FNV zegt de pre-packpraktijk „met argusogen” te volgen. „We zijn munitie aan het verzamelen om straks op het wetsvoorstel te kunnen schieten.”

Werkgeverorganisatie VNO-NCW is minder afwijzend, maar ook kritisch. Een pre-pack lijkt „wel heel makkelijk inzetbaar om goedkoop af te slanken”, zegt een woordvoerder. De Tweede Kamer behandelt het wetsvoorstel naar verwachting dit najaar.

3 Stilte is goed/slecht voor het resultaat

Stilte is „vereist” om de redding van de levensvatbare delen van het bedrijf „in relatieve rust” voor te kunnen bereiden”, staat in de toelichting op het wetsvoorstel. Die rust leidt dan tot een betere uitkomst.

Soms ís dat inderdaad zo, zegt curator Bruno Tideman. Alleen vindt hij de prijs hoog: een „niet-transparant” proces. „De schijn kan ontstaan dat de curator of zelfs de rechtbank zich voor het karretje laat spannen van het noodlijdende bedrijf – ongeacht of dat zo is.”

Hij vreest dat het „noodzakelijke vertrouwen in curatoren en rechtbanken” op die manier wordt beschadigd. Omdat de betrokkenen, zoals werknemers en concurrenten, zich bedonderd voelen. Of ze dat ook wórden, maakt voor dat gevoel soms niets uit.