‘Waarlijk verdrietige dag’ - inzittenden waren op weg naar aidsconferentie

“The HIV/AIDS movement has truly lost a giant.” Aan boord van vlucht MH17 zat Joep Lange, directeur van het Amsterdam Institute for Global Health and Development en voormalig voorzitter van de IAS.

Chris Beyrer (midden), aanstaand voorzitter van de International AIDS society, na de persconferentie over slachtoffers op vlucht MH17, in Melbourne. Foto EPA / Joe Castro

“The HIV/AIDS movement has truly lost a giant.” Een woordvoerder van de International AIDS Society (IAS) sprak vanochtend in het Australische Melbourne een verzameling journalisten toe over het neerstorten van vlucht MH17. Aan boord van de vlucht zat Joep Lange, directeur van het Amsterdam Institute for Global Health and Development en voormalig voorzitter van de IAS. “Een reus”, aldus de woordvoerder.

Volgens de premier van de Australische staat Victoria waren meerdere mensen aan boord op weg naar de twintigste Internationale Aids Conferentie in Melbourne, die zondag begint. Hoeveel mensen is nog niet duidelijk.

‘Een uitzonderlijke leider, wetenschapper en humanist’

De gemeenschap van strijders tegen aids wordt hard getroffen door de dood van de leden. Lange was een van ’s werelds meest vooraanstaande aidsonderzoekers. In de jaren tachtig verdiepte hij zich in de toen nog zeer mysterieuze ziekte. In een interview met NRC vertelde Lange in 2007 over deze onzekere beginjaren:

“Er zijn nachten geweest dat ik wakker heb gelegen. Een keer had ik me geprikt toen ik bloed afnam bij een patiënt. Een aantal weken later had ik opgezette lymfeklieren. Er waren toen nog geen antistoftesten. Ik ben ook nog een keer in het lab uitgegleden over de vloer, ik schampte met mijn elleboog een rekje proefbuisjes uit Kameroen – die braken.”

Hij was sinds 2009 directeur van het Amsterdam Institute for Global Health and Development, dat in dat jaar ook van start ging. Het instituut probeert hulp en gezondheidszorg in ontwikkelingslanden beter op elkaar afstemmen. Ook Langes partner, die bij het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam werkzaam was, was aan boord van vlucht MH17. In een verklaring schrijven het instituut en het AMC:

“Met ongeloof en ontsteltenis hebben we het droevige nieuws gehoord dat onze collega’s prof. Joep Lange en Jacqueline van Tongeren zijn omgekomen bij het ongeluk met Malaysia Airlines in Oekraïne. Ze waren samen op reis naar het tweejaarlijkse Aids-congres in Melbourne. [...] Joep was een man die geen barrieres kende; hij was een groot inspirator voor iedereen die iets wilde doen aan de Aids-tragedie in Afrika en Azië.”

De IAS, waar Lange eerder voorzitter was, meldt:

“Perhaps more than any single individual in HIV research, Lange rallied support for triple antiretroviral therapy as the only way to stop HIV. [...] Lange turned his attention to the millions of underserved and untreated people with HIV throughout the world. [...] Joep Lange will be missed not only for his leadership in the AIDS field, but for his effervescent wit, sardonic humor, and love of life.”

In diverse buitenlandse media reageren collega’s geschokt op het overlijden van Joep Lange. Daniel Kuritzkes, hoogleraar aan de Harvard Medical School, zegt tegen The Washington Post dat het verlies van Lange een schaduw werpt over de aidsconferentie in Melbourne en noemt Lange “an extraordinary leader, scientist and humanitarian”.

“He fought ceaselessly for the dignity of all HIV-infected persons throughout the world.”

‘Een briljant, inspirerend activist’

Een ander bevestigd slachtoffer is Pim de Kuijer, medewerker van en lobbyist voor het Aids Fonds en Stop Aids Now! Guardian-journalist Nabeelah Shabbir schrijft in een artikel op de site van de krant over de dood van De Kuijer, die een vriend van haar was:

“He was one of my very best, most enthusiastic writers and stayed in constant contact with me. As an election observer he got to travel a little, and was a real global citizen. [...] He had written a little memoir which he wanted publish and asked me to read through. He was the first of my colleagues to start a first book and I was so proud.”

De Kuijer had stage gelopen bij Lousewies van der Laan, voormalig Tweede Kamerlid voor D66:

Twitter avatar LousewiesvdLaan Lousewies v d Laan Can’t really believe my good friend and former intern @PimdeK was on board the Malaysian airliner shot down above Ukraine #tragic #sad
Twitter avatar LousewiesvdLaan Lousewies v d Laan #MH17 victim @PimdeK was a brilliant, inspiring and caring activist fighting for equality and helping AIDS victims around the world #tragic

In het stuk van Shabbir voegt Van der Laan toe:

“Ik kan er nog niet bij dat hij dood is. Ik was al woedend op Poetin omdat hij toestond dat nationalistische heethoofden een gevarenzone hebben gemaakt van de oostelijke Oekraïne, maar nu er passagierstoestellen uit de lucht worden geschoten, moet deze waanzin worden gestopt.”

De laatste post en foto van De Kuijer op Facebook is verstuurd op Schiphol.

‘Ongeveer honderd mensen aan boord naar conferentie op weg’

Hoeveel mensen aan boord naar de conferentie gingen, is nog niet duidelijk. Verschillende Australische media spreken van honderd mensen aan boord. Het zou gaan om onderzoekers, hulpverleners en activisten, maar dit is niet bevestigd. Ook zeker drie Nederlandse namen van medewerkers bij non-profit hiv-/aidsorganisaties die de Sydney Morning Herald noemt, zijn nog niet bevestigd door hun werkgevers.

Wel is bekend dat ook de World Health Organisation (WHO), waar ook Joep Lange ooit voor werkte, een medewerker op vlucht MH17 heeft verloren. Woordvoerder Glenn Thomas was aan boord.

Twitter avatar WHO WHO We lost one of our colleagues, Glenn Thomas, on the Malaysian Airlines #MH17 that crashed yesterday. He will be greatly missed #RIPGlennWHO

De conferentie in Melbourne gaat vooralsnog door, maar onder de schaduw van deze gebeurtenissen, aldus de aanwezige onderzoekers.

Twitter avatar taneatahua Clive Aspin Veil of deep sadness has descended on Int’l Indigenous Pre-conference on HIV at news of 108 delegates on #MH17 .@AIDS_conference .@IIWGHA