Wat er gebeurde in en rond Srebrenica

Het begon met het uiteenvallen van Joegoslavië

1991: De Socialistische Federatie Joegoslavië valt uiteen nadat eerst Slovenië en vervolgens Kroatië zich onafhankelijk heeft verklaard. In Slovenië volgt een korte oorlog, in Kroatië wordt hevig slag geleverd. Symbool van het geweld is de stad Vukovar die bijna drie maanden lang wordt belegerd. Na de val worden honderden burgers en militairen vermoord.

Januari 1992: Begin van bemoeienis van de Verenigde Naties met de oorlog. De stationering van de blauwhelmen van UNPROFOR maakt deel uit van een wapenstilstand.

Zomer 1992: Het mandaat van UNPROFOR wordt uitgebreid tot Bosnië, nadat ook deze deelrepubliek zich onafhankelijk heeft verklaard. Als de Bosnische Serviërs zich op hun beurt afscheiden in de Servische Republiek breken er gevechten uit met het Bosnische leger.

Najaar 1992: Door de aanhoudende gevechten ontstaan er moslimenclaves in het oosten van Bosnië. Srebrenica is daar één van. Aanvankelijk beslaat de enclave 900 vierkante kilometer, begin 1993 is dat nog maar 150 vierkante kilometer.

Maart 1993: De commandant van UNPROFOR bezoekt Srebrenica, dat steeds meer geïsoleerd raakt. Hij belooft de bevolking van de enclave dat de VN ze niet in de steek zal laten.

April 1993: Srebrenica wordt uitgeroepen tot ‘safe haven’ of ‘veilige haven’ voor moslims. De VN-aanwezigheid wordt opgevoerd. Onder leiding van de VN beloven zowel de Bosnische Serviërs als het Bosnische leger om de enclave te demilitariseren. Kort daarna wordt afgesproken om alle zware wapens terug te trekken.

Nederland biedt militairen aan voor een VN-macht: Dutchbat

September 1993: Nederland biedt de VN een bataljon aan van de Luchtmobiele Brigade voor de bescherming van de enclave. Op 12 november 1993 stemt de Nederlandse regering in met de uitzending van Dutchbat.

Maart 1994: Dutchbat lost het Canadese regiment af dat tot dan toe de enclave heeft beschermd. In juli volgt Dutchbat II en in januari Dutchbat III onder leiding van overste Thom Karremans. Het hoofdkwartier van Dutchbat ligt op een fabrieksterrein in Potocari, even buiten de enclave.

Voorjaar 1995: Bosnische Serviërs voeren de druk op. Srebrenica kan nauwelijks meer bevoorraad worden met hulpgoederen en wordt steeds verder afgeknepen.

Juni 1995: Dutchbat vraagt voor het eerst luchtsteun van de Verenigde Naties als een observatiepost van de Nederlanders wordt omsingeld. Ondanks eerder toezeggingen van de VN, wordt de luchtsteun geweigerd.

Het Bosnisch-Servische leger valt Srebrenica aan

6 juli 1995: Generaal Ratko Mladic, leider van het net gevormde leger van de Serviërs die in Bosnië wonen, valt de enclave aan met zijn eenheden. Het Bosnische leger vraagt de wapens terug die het eerder inleverde, om zich te kunnen verdedigen. Dutchbat weigert de moslims wapens.

11 juli 1995: Mladic neemt Srebrenica in. Duizenden moslims vluchten, een deel weet de Nederlandse compound te bereiken. Karremans spreekt met Mladic over de evacuatie van de vluchtelingen. Duizenden mannen proberen door de bossen weg te komen. Tussen de zes- en achtduizend mannen zullen in handen vallen van de Bosnische Serviërs.

12 juli 1995: Begin van de evacuatie. Onder toeziend oog van de Nederlanders worden de resterende Bosnische mannen gescheiden van de vrouwen. Zij worden afgevoerd.

13 juli 1995: Aan het eind van 13 juli worden de laatste driehonderd vluchtelingen die nog aanwezig zijn, van de compound gehaald. Kort daarna duiken geruchten op van massamoord.

21 juli 1995: Dutchbat verlaat Srebrenica. Op een persconferentie in Zagreb lijkt overste Karremans het optreden van de Nederlanders te verdedigen door te zeggen dat er in Srebrenica „no good guys and no bad guys” waren.

Najaar 1996: Het kabinet-Kok laat het Rijksinstituut voor oorlogsdocumentatie (NIOD) onderzoek doen naar de rol van Dutchbat bij de val Srebrenica en de daarop volgende genocide.

November 1999: Een VN-rapport pleit Dutchbat grotendeels vrij van schuld aan het drama. Het stelt vast dat de Nederlandse verzoeken om luchtsteun herhaaldelijk zijn genegeerd door het VN-hoofdkwartier.

10 april 2002: Presentatie van het NIOD-rapport. Enkele dagen later treedt het kabinet-Kok II af. Wim Kok neemt daarmee wel de verantwoordelijkheid voor het gebeurde op zich, maar niet de schuld, zo zei hij destijds.

Nabestaanden spannen een rechtszaak aan tegen Nederland

Juni 2007: Een aantal nabestaanden daagt de Staat der Nederlanden in een civiele procedure. Dutchbat zou niet op zijn taak berekend zijn en de burgers van Srebrenica onvoldoende beschermd hebben.

Juli 2011: Het gerechtshof in Den Haag stelt de Nederlandse staat aansprakelijk in het geval van drie slachtoffers. Zij werden van de compound gestuurd en daarmee in feite aan de Bosnische Serviërs overgeleverd.

Juli 2014: De rechtbank van Den Haag volgt deze lijn en stelt de Nederlandse staat ook aansprakelijk voor de deportatie van 300 moslimmannen die eerst hun toevlucht hadden gezocht tot de compound.