Plato woont in Ikea en McDonald’s

Brad Pitt en Herman Rorschach. Sylvester Stallone en Paus Gregorius IX. Johnny Depp en Arthur Schopenhauer. Macaulay Culkin en Vladimir Poetin. Wat hebben ze gemeen, deze Amerikaanse acteurs, Duitse wetenschappers, een Russische president en een Italiaans geestelijke? Ze lijken op elkaar. De website distractify zette portretten naast elkaar van deze beroemdheden en het is bijna eng hoe hun gezichten overeenkomen. Soms komt het vooral door haardracht of pose, maar af en toe lijkt het net alsof twee afbeeldingen dezelfde persoon tonen, ook al zit er soms twee eeuwen tussen. Nicholas Cage lijkt ook in de Amerikaanse burgeroorlog al te hebben geleefd. Justin Timberlake was voor hij carrière maakte als zanger al beroemd als crimineel. Bruce Willis vocht in de Tweede Wereldoorlog als generaal.

Hoe is het mogelijk. Maar misschien was het nog wel raarder geweest als dit minder vaak gebeurde. Verbazingwekkend dat bijna elke keer dat een zaadje en een ei versmelten een vrijwel uniek gezicht tevoorschijn komt. Hoeveel variaties zijn er op een thema mogelijk? Die paar vierkante centimeter huid waarin altijd twee ogen, een neus en een mond op min of meer dezelfde plaats zitten, biedt een ongekend scala aan mogelijkheden. Telkens weer een nieuw gezicht. Hoe is het mogelijk? Misschien valt het extra op in een tijd dat een heleboel andere dingen juist minder van elkaar verschillen.

Industriële productiewijzen zorgen ervoor dat een heleboel dingen nog minder van elkaar verschillen dan eeneiige tweelingen. Meubels, hamburgers, bloemen, ze gaan steeds meer op elkaar lijken. Vroeger was elke stoel anders en kon je elk exemplaar alleen als zodanig herkennen dankzij het Platonische model in je hoofd; nu is er geen verschil meer tussen model en individueel exemplaar. Plato woont in Ikea en McDonald’s. Er is geen grot meer.

Zou het ook die kant op gaan met gezichten? Dankzij plastische chirurgie is het mogelijk achteraf aan de norm te voldoen. Straks is het misschien nog minder verwonderlijk dat mensen op elkaar lijken omdat ze de neus van een acteur of de lippen van een actrice bestellen. De Franse kunstenaar Orlan liet in de jaren negentig zien dat zo’n gezicht uit de catalogus een monstruositeit kon worden. Maar de techniek is op dat gebied al zover voortgeschreden dat dat nu niet meer het geval hoeft te zijn. Shoppen voor een gezicht kan net zo gewoon worden als voor een bloesje. Misschien dat dit gemak op den duur weer tot meer variatie leidt. Niet een maar twee neuzen, niet twee maar drie borsten.