Hoe foto’s van anonieme prostituees overal opduiken

De foto die Robin Utrecht in 2008 maakte van een prostituee. Foto ANP / Robin Utrecht

In deze maandelijkse rubriek beschouwt Martijn Kleppe, onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en gespecialiseerd in persfotografie, bepaalde foto-onderwerpen. Vandaag: hoe geanonimiseerde foto’s van prostituees overal terug te vinden zijn.

Het kan bijna niet anders. We zien een halfnaakte dame in lingerie voor het raam. Bij haar staat een tl-balk met een rode gloed en er hangen bijpassende gordijnen. Iedereen zal direct begrijpen dat we hier naar een prostituee kijken. Doordat de situatie herkenbaar is, maar de vrouw anoniem, is dit een ideale foto om te gebruiken bij allerlei soorten nieuwsfeiten die enigszins te maken hebben met prostitutie, aldus Kleppe. Afgelopen weekend nog plaatste de NOS de foto bij een bericht over een wetsvoorstel om dwangprostitutie aan te pakken.

De foto, gemaakt door fotograaf Robin Utrecht, komt uit 2008. Het ANP vroeg Utrecht om foto’s te maken bij de Utrechtse gedoogzone. Het beeldmateriaal zou het plan van voormalig burgemeester Aleid Wolfsen, illegale prostitutie tegengaan, moeten ondersteunen.

De foto maken was niet zo moeilijk, vertelt Utrecht in gesprek met Kleppe. De fotograaf vroeg die middag aan een aantal dames te poseren. Eén deed dit gratis, een ander vroeg vijftig euro en was slechts enkele minuten bereid te poseren. Deze paar minuten waren wel voldoende om foto’s te maken die vervolgens heel vaak zouden worden hergebruikt, voor uiteenlopende nieuwsberichten.

De foto’s komen overal terecht

In 2009 verschijnt de foto op de site van Elsevier, bij een bericht dat de rosse buurt in Alkmaar niet gesloten hoeft te worden. Vier jaar later kiest NU.nl de foto uit om een bericht te illustreren over dat de Twentse politie illegale prostitutie had ontdekt. In hetzelfde jaar plaatst Spits de foto bij een verhaal over een zedenmisdrijf in Amsterdam. En in 2014 gebruikt Linda de foto bij een verhaal over mensenhandel. Ook internationaal duikt de foto op, zowel op nieuwssites als op sites van escortbureaus.

De hergebruikte foto van fotograaf Robin Utrecht. Screenshots Elsevier, NU.nl, Spits en Linda

De foto wordt zo vaak gebruikt omdat deze gemakkelijk te vinden is bij het ANP, aldus Utrecht. Maar, dat is niet alles. Ook de mate van anonimiteit speelt een rol. In 2013 maakte Utrecht in opdracht van NRC Handelsblad voor een artikel (€) een fotoserie waarbij de vrouwen ook herkenbaar in beeld kwamen. Dit maal had Utrecht dagen nodig om het vertrouwen van de vrouwen te krijgen en zijn de foto’s veel minder vaak gebruikt. Ook zijn deze foto’s een stuk duurder dan de foto’s van de anonieme prostituees.

De foto van fotograaf Jeroen Jumelet. Foto ANP / Jeroen Jumelet

In 2013 maakte fotograaf Jeroen Jumelet een zelfde soort serie, eentje die veel overeenkomsten vertoont met die van Utrecht uit 2008. Ook zijn foto wordt daarna op diverse plekken gebruikt voor uiteenlopende nieuwsberichten. Kleppe:

Gestript van hun persoonlijkheid worden de gefotografeerde dames illustratiefoto’s door de anonimiteit en de elementen in de foto die de visuele grammatica vormen van het stereotype beeld van een prostituee.

De hergebruikte foto van fotograaf Jeroen Jumelet. Screenshot De Telegraaf, Dit is de dag, Het Parool en Jeune Afrique

Martijn Kleppe werkt als onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en is gespecialiseerd in persfotografie. Tips en reacties: beeldverhaal@nrc.nl. Lees de volledige aflevering (€) van het Beeldverhaal in NRC Handelsblad.