Door Italiaanse branie is extra overleg nodig over benoemingen

Een top waarop de Europese regeringsleiders een aantal belangrijke benoemingen had moeten doen, is mislukt. Er zijn veel vraagtekens over de kandidaat van premier Renzi.

Matteo Renzi wil dat zijn kandidaat buitenlandcoördinator wordt.

Totale tijdverspilling, noemde Matteo Renzi de vannacht in Brussel mislukte top over belangrijke EU-banen. „De volgende keer volstaat een sms. Dat scheelt de staat ook vliegkosten.”

Aan branie ontbreekt het de jonge Italiaanse premier niet. Sinds de voor hem zo succesvol verlopen EU-verkiezingen (41 procent van de stemmen) bestormt hij er Europa mee. Maar vannacht leidde zijn onstuimigheid tot een impasse die de samenstelling van de nieuwe Europese Commissie dreigt te vertragen. Een extra ingelaste top na de zomer, op zaterdag 30 augustus, is nu noodzakelijk.

„Een beetje onfortuinlijk” werd dat genoemd door EU-president Herman Van Rompuy, die vooraf hoopte op overeenstemming over ten minste één of twee posten, waaronder die van buitenlandcoördinator. Een sleutelpost, omdat de baas van de EU-diplomatie (nu Catherine Ashton) tegelijk vicevoorzitter is van de commissie. De nieuwe commissievoorzitter Jean-Claude Juncker heeft die tweede man of vrouw nodig om de rest van zijn team te kunnen samenstellen.

De sociaal-democraat Renzi eist de post op voor zijn land. Andere landen gunnen hem dat ook, temeer daar Juncker een christen-democraat is. Alleen: de Italiaanse kandidaat, minister van Buitenlandse Zaken Federica Mogherini, wordt door veel landen zwak en onervaren gevonden. „Haar benoeming nu vastleggen zou heel slecht zijn geweest”, zegt een EU-functionaris. Een andere ingewijde: „Als Renzi met een degelijke kandidaat was gekomen, zou de zaak al zijn beklonken.” Door de internationale onrust (Oekraïne, Syrië, Irak) telt ervaring zwaarder mee dan ooit.

Italië nam op 1 juli het roulerende EU-voorzitterschap over. Als een van haar eerste daden bracht Mogherini, pas sinds februari minister van Buitenlandse Zaken, een bezoek aan Vladimir Poetin, de Russische president die een hoofdrol speelt in de Oekraïne-crisis. Daarmee joeg ze half Europa tegen zich in het harnas: voormalige Oostbloklanden zoals Polen en Litouwen staken gisteren niet onder stoelen of banken dat ze grote moeite hebben met de ‘pro-Russische’ Mogherini.

Oost-Europa

Oost-Europese lidstaten visten vijf jaar geleden achter het net bij de verdeling van topposities. Dat was toen niet zo raar, zo vlak na hun toetreding tot de EU. Maar ditmaal eisen ze hun deel van de taart op. Mogherini, zeggen ingewijden, is ook voor landen als Polen bespreekbaar, zolang duidelijk is met welke topbanen haar benoeming wordt ‘gecompenseerd’.

Gisteren was er nog veel onduidelijk over dat ‘totaalplaatje’. Sterker nog: „Ze zijn Oost-Europa compleet vergeten”, zegt een niet-Oost-Europese ingewijde dichtbij de onderhandelingen.

EU-leiders spraken gisteren af dat ze voor het einde van deze maand namen zullen doorgeven aan Juncker, zodat deze alvast kan nadenken over de meest evenwichtige samenstelling van zijn commissie. Enige haast is geboden, want die nieuwe commissie moet per 1 november aan de slag.

Voor Juncker is de mislukte top niet per se slecht nieuws: het geeft hem meer mogelijkheden zijn stempel te drukken op de commissie. Lidstaten vinden dat geen prettig vooruitzicht, vooral ook omdat Juncker hun min of meer is opgedrongen door het Europees Parlement: volgens het Franse dagblad Le Monde is het niet uitgesloten dat er eind deze maand al een extra top plaatsvindt.

Van Rompuy voerde de afgelopen weken bilaterale gesprekken met alle EU-leiders. Vorige week leek een akkoord nog binnen handbereik. Gisteren besloot de Belg opeens de top enkele uren uit te stellen om zo ruimte te maken voor extra bilateraal overleg. Dat duidde op problemen.

Vervolgens begonnen verschillende EU-leiders bij aankomst in Brussel de verwachtingen te temperen. „Het is geen schande als het niet in één keer lukt”, sprak premier Mark Rutte. Bondskanselier Angela Merkel zei iets soortgelijks. De Finse premier Alexander Stubb twitterde dat hij nog even dertig minuten was gaan joggen, ter voorbereiding van „wat een nogal lange nacht belooft te worden”.

Van Rompuy weigerde na de top over een mislukking te praten. Dat er geen knoppen waren doorgehakt was jammer, niet dramatisch. „Helemaal niet zelfs.” Het is „heel normaal’’ dat er tijd genomen moet worden voor „zo’n delicate operatie”. „Ik ben er zeker van dat we er op 30 augustus uit gaan komen.”

Renzi mopperde dat de top „beter voorbereid” had moeten worden en maakte ook meteen duidelijk dat de oplossing voor de impasse niet van hem zal komen. Mogherini is wat hem betreft de „enige kandidaat”.