Biscotti brengt vergeten strafproces tot leven met rechtbankverslagen

For the Mnemonist, S. is de titel van de tentoonstelling van de Italiaanse installatiekunstenaar Rossella Biscotti in Wiels. Een ‘mnemonist’ is een geheugenkunstenaar, iemand die een grote hoeveelheid feiten kan onthouden. Biscotti (1978) is gefascineerd door de werking van het geheugen, zowel het individuele als het collectieve. Door film, performances en installaties roept zij traumatische en verdrongen gebeurtenissen uit de recente geschiedenis op.

Biscotti’s meest omvangrijke project tot dusverre is Het Proces. Dit werk – de titel verwijst naar Kafka’s gelijknamige roman – is gebaseerd op een proces dat in 1983/84 is gehouden aan het Strafhof in Rome. Op 7 april 1979 was een groep intellectuelen, aangesloten bij de links-revolutionaire beweging Autonomia Operaia, gearresteerd op verdenking van terrorisme, een beschuldiging die ongegrond zou blijken. Talrijke vooraanstaande denkers en hoogleraren, onder wie de filosoof Toni Negri, werden tijdens het proces ervan beschuldigd studenten te hebben aangezet tot gewapende revolutionaire actie.

Het Proces omvat een zes uur durend geluidswerk, samengesteld uit opnames van de piratenzender Radio Radicale. Er zijn objecten uit de rechtszaal aanwezig, zoals houten banken, een enorme sleutelbos van de gevangenis en een bureau met een schrijfmachine. Biscotti heeft talrijke interviews verzameld en zich verdiept in de rechtbankverslagen.

Biscotti’s thematiek van de collectieve verdringing van historische gebeurtenissen is boeiend en actueel. Maar de vraag is of zij dit thema effectief en beeldend vormgeeft. Dat de sculpturen die op de grond liggen, zijn gemaakt van afval uit de vrouwengevangenis op Giudecca bij Venetië, kan de bezoeker niet zien of weten. Het is alleen te lezen. Er wordt een grote hoeveelheid kennis en achtergrondinformatie verondersteld, waar de bezoeker door veel leeswerk achter moet komen. Ook is het nogal simplistisch om te stellen, zoals in de brochure gebeurt, dat de bezoekers deel uitmaken van Het Proces zodra ze gaan zitten op de houten banken.

Hoe onderscheidt het werk van Biscotti zich van historisch onderzoek en van presentaties in historische musea? Dat het zou gaan om een beeldende of ‘performatieve’ reconstructie van vergeten geschiedenissen, zoals wel wordt gezegd, betekent op zichzelf niets. Ook in musea worden educatieve, performatieve reconstructies van, soms traumatische, gebeurtenissen uit het verleden gemaakt. Dus blijft de vraag: wat maakt Biscotti’s onderzoek beeldende kunst?