‘Anne’: nu met de vertaling op een tablet

‘Anne’ is voor buitenlanders te volgen met een vertaling op tablet die synchroon de tekst volgt.

Tijdens Anne zorgeniPads voor ondertitels of gesproken Engelse of Duitse dialogen. Foto Koen Leenders

Meteen na de première van de theatervoorstelling Anne op 8 mei in Theater Amsterdam kwamen er verzoeken uit het buitenland: kunnen toeschouwers uit Duitsland, Amerika, Groot-Brittannië, zelfs Italië, Rusland of Spanje het levensverhaal over Anne Frank volgen? Voor producent Robin de Levita van Imagine Nation was het een droom Anne te brengen voor een internationaal publiek, onder wie ook scholieren en studenten – maar hoe?

„Traditionele boventiteling voldoet niet, die kan slechts in één taal”, aldus De Levita in het theater aan de Amsterdamse Houthaven. „In ons nieuwe vertaalsysteem kan de toeschouwer de ondertitels kiezen uit acht talen, ook Nederlands voor slechthorenden. Vanaf deze maand is het vertaalsysteem officieel in gebruik.” De oplossing ligt in een tablet, een iPad Mini, die op een standaard is bevestigd tegen de rugleuning van de stoel voor je. Met een keuzemenu en touch screen krijgt elke toeschouwer zijn individuele ondertiteling.

Ook is het mogelijk met oordopjes de teksten in het Engels en Duits live te volgen. De Engelse vertaling is ingesproken door de Nederlandse acteurs van de voorstelling; de Duitse versie is afkomstig van een Duits theatergezelschap. Tot slot kan de toeschouwer een synopsis van het theaterstuk lezen. Het systeem is ontwikkeld door het Nederlandse bedrijf DBLR Media, gespecialiseerd in apps voor begeleiding van films, evenementen en voorstellingen.

Op dit moment beschikt Theater Amsterdam over vijftig tablets en sets oordopjes. Bij kaartreservering kan men aangeven gebruik te willen maken van het vertaalsysteem. Een technicus plaatst van tevoren de tablet bij de juiste stoel. Oordopjes kan de toeschouwer afhalen bij de garderobe.

Voor regisseur Theu Boermans is het van groot belang dat de vertaling de ritmiek van de voorstelling volgt en dat er geen gaten vallen of versnellingen zijn. Boermans: „Elke avond is er een technicus die op het juiste moment de juiste passage aantikt. Soms neemt een acteur een langere pauze of is er opeens een dramatische versnelling, daar speelt de technicus op in. Hierdoor loopt de vertaling zo synchroon mogelijk met de gespeelde tekst.”

De plaatsing van de tablets op schouderhoogte tussen de toeschouwers voor je is ideaal: in een oogopslag kun je tekst en spel volgen. De letters verschijnen in bescheiden maar goed leesbaar blauw op een donkere achtergrond, zodat er geen hinder uitgaat van de schermen, ook niet voor de mensen die naast je zitten.

Volgens Boermans bestaat er nu geen enkele „drempel voor slechthorenden of toeschouwers uit het buitenland”. Het is noodzakelijk, aldus De Levita, om de „internationale reiswereld te bereiken”.

Voor toeristen zijn tickets voor Anne verkrijgbaar bij hotels en de kassa’s van Canal Cruise in combinatie met een boottransfer van Amsterdam Centraal naar Theater Amsterdam. Billboards op luchthaven Schiphol trekken de aandacht. Op internationale reiswebsites zijn voorstelling en Theater Amsterdam zo prominent mogelijk aanwezig. Na overwegend lovende recensies in de internationale pers is de vraag vanuit het buitenland sterk toegenomen. De Levita: „Voor expats in Amsterdam of voor buitenlandse bezoekers aan de stad is het toneelaanbod gering. Daarin willen wij met dit vertaalsysteem verandering brengen.”

De keuze voor de talen is ingegeven door onderzoek naar buitenlanders die ons land bezoeken; in de toekomst kunnen meer talen worden toegevoegd, bijvoorbeeld Hebreeuws.

Als Otto Frank dochter Anne kalmeert tijdens een hevige scène vol donderend luchtafweergeschut, klinkt dat in het Italiaans: „Calmati Annelein.”