‘Voor uw eigen veiligheid dient uw telefoon uit te staan in het vliegtuig’

Beweren piloten van Europese luchtvaartmaatschappijen voor het opstijgen

illustratie Robin Héman

De aanleiding

Je hebt je telefoon niet uitgezet tijdens de vlucht. Misschien omdat je het was vergeten. Of je liet hem expres aanstaan toen de piloot alle reizigers voor het opstijgen verzocht om mobiele telefoons uit te schakelen, „for your own safety”. Het verzoek behoort tot het vaste protocol van Europese luchtvaartmaatschappijen. Maar die keer dat jij je telefoon aan liet staan, stortte het vliegtuig niet neer. Hoe gevaarlijk kan het nou zijn, een mobieltje in een vliegtuig?

En, klopt het?

Je hoeft inderdaad niet bang te zijn dat een vliegtuig zomaar uit de lucht valt als een passagier vergeet zijn telefoon uit te zetten. Dat scenario is nogal onwaarschijnlijk. Maar een telefoon die niet is uitgeschakeld zou wel een verstoring in de apparatuur van een vliegtuig kunnen veroorzaken, zegt Erik Theunissen, universitair hoofddocent navigatiesystemen aan de TU Delft.

Dat zit zo: de navigatie- en communicatiesystemen aan boord van een vliegtuig maken gebruik van radiogolven. Om het vliegtuig veilig op de plaats van bestemming aan te laten komen is het belangrijk dat die systemen goed functioneren. Ze mogen niet worden gestoord.

Maar mobiele telefoons zenden ook radiosignalen uit. Die signalen kunnen leiden tot ‘elektronische interferentie’: een elektronische storing in boordcomputers of radioverkeer van piloten.

De radiosignalen kunnen bijvoorbeeld geknetter veroorzaken op de vliegtuigradio. Een geluid dat je nog het beste kunt vergelijken met de ruis die je hoort wanneer je telefoon afgaat naast een geluidsinstallatie.

Er is nooit bewezen dat bellen in een vliegtuig tot ongelukken heeft geleid. Maar met verschillende studies en rapporten van incidenten is wel aangetoond dat er een kans bestaat dat apparatuur de navigatie of communicatiesystemen in een vliegtuig verstoort.

Die elektronische interferentie kan piloten afleiden tijdens kritieke fases van een vlucht. Wanneer ze opstijgen of landen, of wanneer ze in een situatie terechtkomen waar uiterste concentratie een vereiste is, bijvoorbeeld tijdens een sneeuwstorm.

Het zijn overigens niet de piloten of luchtvaartmaatschappijen die bepalen wat passagiers mee mogen nemen aan boord. Zij voeren slechts een beleid uit. Het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart is verantwoordelijk voor de regels.

De beleidsmakers zijn „bewust heel erg conservatief” in de regelgeving omtrent het gebruik van mobiele apparatuur in een vliegtuig, zegt Theunissen.

Want de apparatuur die jaren geleden in een vliegtuig is ingebouwd, is natuurlijk niet afgesteld op de huidige mobiele apparaten. „Je moet beseffen dat vliegtuigen erg lang meegaan, er vliegen nu nog best veel passagiersvliegtuigen rond die twintig jaar geleden zijn gebouwd.”

En dan zijn er ook nog eens tientallen soorten personal electronic devices. Denk aan mp3-spelers, spelcomputers, e-readers, tablets. Zo zou je misschien kunnen aantonen dat een iPhone geen problemen oplevert in een Boeing 777, maar wat gebeurt er dan met een iPhone in een Airbus A318? Theunissen noemt het dus „begrijpelijk” dat regelgevers zo terughoudend zijn met het toestaan van apparatuur die kan zenden in vliegtuigen.

Toch versoepelde het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart de regelgeving eind vorig jaar. De mobiele telefoon mag inmiddels aanblijven, mits op vliegtuigmodus. Bepaalde mobiele apparaten, die voorheen helemaal moesten worden uitgeschakeld, zoals een iPad of e-boek, mogen voortaan aanblijven in het vliegtuig. Ook tijdens de start en landing. Die apparatuur zou niet actief radiosignalen uitzenden. De kans op een verstoring van de communicatiesystemen wordt nihil geacht.

Conclusie

De regelgeving rondom het gebruik van personal electronic divices is conservatief, om de kleinste risico’s te kunnen uitsluiten. Toch beoordelen we de stelling als waar. Nee, een vliegtuig stort niet neer door een mobiele telefoon die niet is uitgezet. Maar de radiogolven die een telefoon uitzendt, kunnen wel een storing veroorzaken in boordcomputers of radioverkeer van piloten. Incidenten die voorkomen kunnen worden door je telefoon op vliegtuigmodus te zetten.