Leiders Europa schaken om banen

Vanavond meten de Europese regeringsleiders hun krachten om topposities in Brussel binnen te halen. EU-chef Juncker wil eerst een buitenlandcoördinator. Liefst een sterke vrouw uit Oost-Europa.

Jean-Claude Juncker is nog niet benoemd tot EU-baas of er is al nieuwe turbulentie op komst. Vanavond buigen EU-leiders zich op een top, de derde in zes weken, over de verdere verdeling van topposities in Europa. Het goede nieuws: elk land krijgt er eentje. Het slechte: niet elke post is even belangrijk.

De samenstelling van Junckers Europese Commissie wordt pas na de zomer afgerond. Maar één van de hoofdprijzen, de baan van buitenlandcoördinator, valt mogelijk vanavond al. De opvolging van de Britse barones Catherine Ashton moet snel geregeld: gezien de onrust in Oekraïne, Syrië en Irak kan Europa zich geen ‘pauze’ in het buitenlandbeleid veroorloven.

Bovendien is de baas van de EU-diplomatie tevens vicevoorzitter van de Commissie. „Juncker heeft die rechterhand nodig om zijn college verder in te vullen”, zegt een EU-functionaris. In oktober moeten de nieuwe Commissie worden goedgekeurd door EU-leiders en het Europees Parlement.

Los van de commissieposten komen vanavond nog twee EU-banen ter tafel: die van voorzitter van de raad van regeringsleiders (nu Herman van Rompuy) en die van voorzitter van de eurogroep (nu minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem). Maar de druk om hierover nu al te besluiten is minder groot. Zo loopt Van Rompuys termijn past in december af.

Is Nederland in de race voor de EU-diplomatie? De naam van minister Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken) blijft vallen, maar Den Haag mikt eerder op een zware economische post. Dijsselbloem wordt vaak genoemd als eurocommissaris Economische Zaken. De opvolging van ‘begrotingstsaar’ Olli Rehn staat vandaag niet op de agenda, maar komt ongetwijfeld wel ter sprake. De bewaking van de begrotingsregels geldt sinds de eurocrisis als een van de belangrijkste functies in Brussel.

Calvinist Dijsselbloem

Juncker suggereerde vorige week dat deze topbaan naar een sociaal-democraat kan. Daarmee groeien de kansen voor Dijsselbloem, ook omdat de post van eurogroep-voorzitter dan naar een christen-democraat kan. Bij EU-banen gaat het om evenwicht. Tussen noord-zuid, oost-west, man-vrouw, grote en kleine landen en dus ook tussen de grootste politieke families.

Er zijn echter kapers op de kust. Ook Parijs heeft een socialist in de aanbieding: oud-minister van Financiën Pierre Moscovici. Maar een Fransman op die post ligt gevoelig, gezien het Franse geworstel met begrotingsregels. Dijsselbloem wordt in Brussel eerder met calvinisme dan met socialisme geassocieerd.

Voor Nederland zou een economische post aantrekkelijk zijn, ook gezien het publieke debat in het land. Dat staat meer in het teken van economie dan van het buitenlands beleid. Een eurocommissaris op een in eigen land relevant beleidsterrein verdient de voorkeur. Zo wil Duitsland, het land van de Energiewende, graag opnieuw de energieportefeuille.

Wat het schaakspel vanavond extra gecompliceerd maakt, is dat de 28 EU-leiders nadrukkelijk unanimiteit nastreven. Formeel hoef dat niet: een gekwalificeerde meerderheid volstaat. Maar Van Rompuy wil geen herhaling van de bittere strijd rondom Juncker. Die werd EU-baas ondanks fel verzet van David Cameron. Als geste naar de Britse premier stelt Van Rompuy voor om vandaag niemand buiten te sluiten. „Iedereen kan dus vetoën”, zegt een hoge EU-functionaris.

Bovendien zijn in deze fase van de banencarrousel verrassingen mogelijk. „De namen die regeringsleiders in hun hoofd hebben, zijn niet per se de namen die nu de ronde doen”, zegt een diplomaat. Juncker wil dat elke lidstaat met meer dan één kandidaat-commissaris komt, om zijn manoeuvreerruimte te behouden.

De strijd om de buitenlandcoördinator belooft hard te worden. De Polen lobbyen stevig voor de post. Maar hun kandidaat, buitenlandminister Radek Sikorski, is voor sommige lidstaten te anti-Russisch. Onlangs doken ook opnames van privégesprekken op waarin Sikorski de vloer aanveegt met Cameron. De Pool noemde de Britse premier „incompetent” in EU-kwesties. „Hij snapt er geen bal van.”

Gaat Cameron zich wreken? „De Britse premier heeft een dikke huid”, zegt een EU-diplomaat. Het zou bovendien niet goed vallen als Cameron na zijn recente publieke aanvallen op Juncker opnieuw een dubieuze hoofdrol opeist.

Maar ook hier hebben zich concurrenten gemeld. De Italiaanse premier Matteo Renzi voelt zich sterk na gunstig verlopen EU-verkiezingen en eist de baan op voor zijn minister van Buitenlandse Zaken Federica Mogherini. Maar zij is onervaren en in Oost-Europese ogen te pro-Russisch, helemaal na een recent bezoek aan Moskou. Litouwen sprak zich gisteren uit tegen Mogherini. Polen vindt dat Oost-Europa aan de beurt is voor een topbaan.

Juncker is hier gevoelig voor. Hij zou zijn oog hebben laten vallen op de Bulgaarse Kristalina Georgieva. Zij was de afgelopen vier jaar succesvol als eurocommissaris voor internationale samenwerking. En ze is vrouw: het Europarlement eist meer vrouwen in de Commissie. Maar de Bulgaarse regering wil haar om partijpolitieke redenen mogelijk niet kandideren. Juncker praatte de afgelopen dagen in op de Bulgaren. Vanavond moet blijken of hij zijn nieuw verworven gezag al voldoende kan laten gelden.